Een verslag van etappe 10 t/m 13 van de lange-afstandswandeling Oudste wandelroute van Nederland. Deze vier etappes lopen van Elst naar Arnhem. Mijn belevenissen en mijn route leest u in dit artikel.
Inhoudsopgave
Mijn eerste lange afstandswandeling was het Westerborkpad. Tijdens deze wandeling werd het idee geboren om meer lange afstandswandelingen etappe voor etappe te lopen. Mijn keuze viel op de Oudste wandelroute van Nederland die loopt van Station Amsterdam-Muiderpoort naar Station Arnhem Centraal Station. Als u de routebeschrijving van de ANWB aanhoudt bent u na 150 verdeeld over 6 etappes in Arnhem. Maar de lengte van de etappes tussen 21 en 30 kilometer is voor mij veel te ver. Ik heb mijn eigen indeling gemaakt. Ik ga na elke etappe naar mijn eigen huis, omdat het voor mij anders niet vol te houden is. In dit artikel neem ik u mee naar etappe 10 t/m 13:
- Etappe 10 : Elst – Rhenen
- Etappe 11 : Rhenen – Heelsum
- Etappe 12 : Heelsum – Oosterbeek
- Etappe 13 : Oosterbeek – Arnhem
Wat is de Oudste wandelroute van Nederland
De eerste bewegwijzerde wandelroute van Nederland werd in 1914 door de ANWB geopend. De tweede voorzitter van de ANWB, de heer Pos, kwam met het idee om een bewegwijzerde wandelroute dwars door Nederland te maken als promotie voor de ANWB. Het dagelijks bestuur plaatste in de Kampioen een vacature om het hele traject in kaart te brengen. Er waren maar liefst 242 sollicitanten. J.D.H. Beckering, kapitein van het Indische Leger, was degene die de route mocht uitwerken.
De wandelroute was bewegwijzerd met ruim zevenhonderd bordjes. Daarnaast stonden onderweg vier stenen informatiepanelen. Ook werd er een boekje met extra informatie en wandelkaarten uitgegeven. Het hele project kostte 3000 gulden. Op 26 mei 1914 werd deze wandelroute geopend. Het traject werd in 1951 geactualiseerd. In 2011 werd de oorspronkelijke route opnieuw in kaart gebracht. Ongeveer 80% van de wandelroute is nog steeds te lopen over dezelfde wegen en paden als toen. De overige 20 procent is niet meer af te leggen omdat het Nederland is veranderd.
In het boekje ‘Te voet van Amsterdam naar Arnhem’ uit 1914 staat de oudste wandelroute van de ANWB beschreven: 150 kilometer van Station Amsterdam Muiderpoort, via het Gein naar het Gooi, Utrechtse Heuvelrug (Hilversum, Zeist, Maarn, Doorn, Amerongen), Rhenen, Wageningen, Heelsum, Oosterbeek en eindpunt Arnhem. Online heb ik een PDF bestand gevonden met het oorspronkelijke boekje van de Oudste wandelroute van Nederland.
De Oudste wandelroute van Nederland is door de ANWB verdeeld in zes etappes. De lengte van de etappes varieert van 21 tot 30 kilometer. De afstanden zijn voor mij te lang daarom heb ik mijn eigen etappe-indeling gemaakt. De route is vlak en voor ongeveer de helft verhard. Ik heb thuis de gratis ANWB Eropuit app gedownload om onderweg te kunnen navigeren mocht het nodig zijn. Op de website van de ANWB kunt u de routebeschrijving en de GPS-bestanden downloaden. De ANWB heeft per etappe parkeerterreinen en bus- en treinhaltes vermeld, altijd handig als u uw eigen indeling maakt. De ANWB heeft ook campingsuggesties opgenomen in de route.
Onderweg kunt u aan het begin/eind van de etappe borden tegenkomen met een kaart, QR code en informatie.
Etappe 10 : Elst – Rhenen
Deze tiende etappe begint bij bushalte Rhenendael-West, net voor Veenendaal. U loopt via het fietspad langs de drukke doorgaande Veenendaalsestraatweg naar Residence Rhenen. Onderweg loopt u langs een oorlogsmonument: Het Kruis op de berg, dat is opgericht ter nagedachtenis aan zes Nederlanders die hier op 20 november 1944 door de bezetter zijn gefusilleerd. De dood van deze zes Nederlanders was een represaillemaatregel na een vuurgevecht tussen verzetsmensen uit Rhenen en een Duitse onderofficier uit Veenendaal. Zes ‘Todeskandidaten’ moesten boeten als afschrikwekkend voorbeeld. Drie van hen kwamen uit de gevangenis aan de Weteringsschans in Amsterdam en drie uit de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht. Een naam die mij direct opvalt is die van Ds. Ader. Hij was predikant in het Oost-Groningse Nieuw-Beerta. In 1942 vroeg een bevriende Joodse fotografe hem om een onderduikplek. Enkele tientallen mensen zaten ondergedoken bij het echtpaar en overleefden zo de oorlog. Ook in Amsterdam hielp Bas Ader honderden Joden aan een onderduikadres. Door verraad werd hij in juli 1944 opgepakt en gevangengezet. Over het verhaal van Ds. Ader en zijn vrouw zijn twee boeken verschenen: Een Groninger pastorie in de storm en Te mogen léven!
Bij Residence Rhenen staat het bord van de oudste wandelroute van Nederland. Dit is het officiële startpunt van deze 10e etappe.
Bij Residence Rhenen loopt u Landgoed Prattenburg op. Landgoed Prattenburg is een van de vele buitenplaatsen op de Utrechtse Heuvelrug. Het is een 400 hectare groot bos met een aantal kleine heideterreinen.
Via smalle bospaden loopt u door het bos richting uitzichtpunt Kwintelooyen. Het laatste stukje naar het uitzichtpunt hoort niet bij de route maar is te mooi om er niet even heen te lopen. Via een mooie beukenlaan is aan het einde van de laan het uitzichtpunt. Het is een stukje van 200 meter heen en 200 meter terug dat u hier extra loopt. Aan het eind staan een paar bankjes. Het uitzicht op Landgoed Kwintelooyen met op de verre achtergrond de Gelderse Vallei is geweldig. U kunt hier via een aangelegd pad de heuvel aflopen. Geniet vanaf een van de bankjes van het uitzicht.
Landgoed Kwintelooyen is een voormalige zandafgraving uit de jaren 70 van de vorige eeuw. Vanaf het hoge uitzichtpunt kijkt u uit over brede zandbanen met in de verte het Rijndal. Hier heeft de ijstijd flink huisgehouden waardoor diepe erosiedalen met hoogteverschillen van wel 50 meter zijn ontstaan. Nu is het een recreatiegebied. Het andere deel is een natuurgebied met heide met diverse soorten loofbomen.
Via de Stadsbossen Rhenen loopt u nog een heel stuk door dit prachtige bosgebied. Onderweg komt u nog een keer langs een uitzichtpunt over landgoed Kwintelooyen.
Aan het eind van het bosgebied loopt u door de velden van het buitengebied naar Rhenen.
Het beginstuk door Rhenen gaat dwars door een woonwijk. Aan het eind van de woonwijk steekt u de N225 over. Hier loopt u via Buitenomme het centrum van Rhenen binnen. Om een kijkje bij de Nederrijn te nemen, moet u iets van de route afwijken en richting horecagelegenheid Moeke lopen.
In het centrum van Rhenen staat de Cunerakerk. De Cunerakerk stamt uit de 11e eeuw. De kerk is de blikvanger van Rhenen. De gotische kerktoren dateert uit eind 15e eeuw. De 85 meter hoge toren is in de wijde omgeving goed te zien. Het is het herkenningspunt van het dorp. U kunt de toren beklimmen. De beklimming van de toren is altijd onder begeleiding van een gids. De kerk is gratis te bezichtigen. De Cunerakerk is in de vakanties open van woensdag t/m zaterdag van 13.00-16.30 uur. De Cunerakerk is een gotische hallenkerk, ook uit de 15e eeuw. Deze kerk is nog altijd in gebruik. In het koor worden regelmatig tentoonstellingen gehouden. De kerk is licht en ruim. De kerk is genoemd naar de maagd Cunera, die in Rhenen werd vermoord. De Cunerakerk was in de middeleeuwen een drukbezochte pelgrimsbestemming. De pelgrims kwamen voor de relieken van de Heilige Cunera. De naam Cunera komt u in Rhenen overal tegen.
U loopt door het centrum van Rhenen en net na de afslag naar de N233 en Station Rhenen slaat u af richting de Nederrijn. De route gaat verder via een pad dat u deelt met fietsers. Halverwege is een uitzichtspunt over de rivier. Middenin de rivier is de grens van de provincies Utrecht en Gelderland. Het terrein is hier open. Op een gegeven moment wordt het weer bosrijker.
U loopt het beschermd natuurgebied de Grebbeberg in. Met de trap met meer dan 200 treden loopt u de Grebbeberg op. Boven volgt u de wit/rode-markering van het Trekvogelpad, een andere lange afstandswandeling.
Het bos op de Grebbeberg bestaat voornamelijk uit eiken. Het hoogteverschil is 50 meter.
U komt uit bij de vervallen ruïne van een boswachterswoning. De Koningstafel is een open veld in het Grebbebos dat een weids uitzicht biedt op de Nederrijn, Betuwe en Blauwe Kamer. Vroeger genoten koningen hier van het uitzicht tijdens de jachtfeesten die ze hier vierden. Rondom dit veld zijn restanten van een walburg (een versterkte nederzetting) te vinden. In het gras staat een lange halfronde bank. Vanaf de steilrand heeft u vanaf twee plekken een schitterend uitzicht over het natuurgebied de Blauwe Kamer. De steilrand is ontstaan doordat de rivier duizenden jaren zand en grind van de stuwwal heeft weggespoeld. De Grebbeberg heeft al sinds eeuwen een strategische ligging. In natuurgebied De Blauwe Kamer heeft de rivier de Nederrijn het voor het zeggen. De rivier treedt af en toe buiten haar oevers en zet de omgeving onder water. Door de hoogteverschillen is hier veel variatie in flora en fauna. In de wilgenbossen en moerassen leven lepelaars, zilverreigers, aalscholvers en zelf visarenden. Het gebied wordt begraasd door halfwilde Galloway runderen en konikpaarden. In de restanten van de steenfabriek die hier vroeger stenen bakte van rivierklei leven nu grootoorvleermuizen.
Op de Grebbeberg is in de Tweede Wereldoorlog is zwaar gevochten. De Grebbelinie is een verdedigingslinie die al in 1744 is aangelegd. Halverwege de 18e eeuw werd de linie verder versterkt. Ook voor de Tweede Wereldoorlog is de linie versterkt maar helaas heeft dit niet geholpen om de Duitsers tegen te houden.
Vanaf de Grebbeberg loopt u aan de andere kant van het grasveld naar een pad dat u de Grebbeberg langs een loopgraaf, af leidt.
Via de Grebbeweg loopt u naar de N225. Aan de overkant ligt het Militair Ereveld Grebbeberg. Mocht u geïnteresseerd zijn kunt u een bezoek brengen aan het Militair Ereveld Grebbeberg en langs de Gedenkzuil met een bronzen luidklok en het Nationale Legermonument lopen.
Het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen is opgericht ter nagedachtenis aan de Nederlandse beroeps- en dienstplichtige militairen die sinds 10 mei 1940 waar ook ter wereld zijn gesneuveld. Ik krijg kippenvel als ik er aan denk wat hier allemaal tijdens de eerste oorlogsdagen in mei 1940 is gebeurd. De Grebbeberg was een essentiële locatie voor de verdediging van Nederland en maakte deel uit van de Grebbelinie. Er werden stukken land onder water gezet om de linie te versterken. Bij de strook tussen Wageningen en de Grebbeberg was dit niet mogelijk. Het was een zwakke plek en daarom richtte de Duitse aanval zich op deze plek in de verdedigingslinie. In de nacht van 10 op 11 mei werd met een artilleriebeschieting de aanval op de voorposten aan de voet van de Grebbeberg geopend. De Nederlandse militairen hielden de strijd vier dagen vol. Na de capitulatie werden de Nederlandse en Duitse slachtoffers op de plaats van het strijdtoneel begraven. De Grebbeberg werd de eerste oorlogsbegraafplaats van Nederland. Op het ereveld liggen meer dan 400 Nederlandse militairen begraven, die in mei 1940 sneuvelden in de strijd om het zuidelijkste gedeelte van de Grebbelinie. Sinds 1946 worden op de Grebbeberg ook militairen (her)begraven die tijdens de meidagen van 1940 elders in Nederland zijn omgekomen. De begraafplaats telt nu meer dan 800 graven.
De bushalte is voorbij de parkeerplaats naast het Militair Ereveld Grebbeberg. De bus rijdt via Station Driebergen-Zeist.
Route
Deze 10e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland loopt van Elst naar Rhenen.
Afstand
De totale afstand van deze 10e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland tussen Elst en Rhenen bedraagt 15 kilometer inclusief het deel vanaf bushalte Rhenen, Rhenendael-West naar Residence Rhenen en het deel vanaf de Grebbeberg naar Militair Ereveld Grebbeberg.
Bezienswaardigheden onderweg
- Kwintelooyen met een mooi uitzicht over het landgoed
- Rhenen met de Cunerakerk
- Grebbeberg met bossen en een mooi uitzicht op de Blauwe Kamer
- Militair Ereveld Grebbeberg, de Gedenkzuil met een bronzen luidklok en het Nationale Legermonument aan de voet van de Grebbeberg, met meer dan 800 graven om de doden ter herdenken die in de meidagen 1940, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, zijn gevallen.
Bereikbaarheid
Elst is bereikbaar vanaf treinstation Driebergen-Zeist of vanaf Utrecht Centraal Station met buslijn 50 van Syntus. Uitstaphalte is bushalte Rhenen, Rhenendael-West.
Rhenen ligt ook aan de route van buslijn 50. De bushalte is Militair Ereveld Grebbeberg. De bus gaat naar treinstation Driebergen-Zeist en Utrecht Centraal Station.
Overnachten
Etappe 11 : Rhenen – Heelsum
Deze elfde etappe begint bij bushalte is Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen.
Mocht u geïnteresseerd zijn kunt u een bezoek brengen aan het Militair Ereveld Grebbeberg en langs de Gedenkzuil met een bronzen luidklok en het Nationale Legermonument lopen.
Het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen is opgericht ter nagedachtenis aan de Nederlandse beroeps- en dienstplichtige militairen die sinds 10 mei 1940 waar ook ter wereld zijn gesneuveld. Ik krijg kippenvel als ik er aan denk wat hier allemaal tijdens de eerste oorlogsdagen in mei 1940 is gebeurd. De Grebbeberg was een essentiële locatie voor de verdediging van Nederland en maakte deel uit van de Grebbelinie. Er werden stukken land onder water gezet om de linie te versterken. Bij de strook tussen Wageningen en de Grebbeberg was dit niet mogelijk. Het was een zwakke plek en daarom richtte de Duitse aanval zich op deze plek in de verdedigingslinie. In de nacht van 10 op 11 mei werd met een artilleriebeschieting de aanval op de voorposten aan de voet van de Grebbeberg geopend. De Nederlandse militairen hielden de strijd vier dagen vol. Na de capitulatie werden de Nederlandse en Duitse slachtoffers op de plaats van het strijdtoneel begraven. De Grebbeberg werd de eerste oorlogsbegraafplaats van Nederland. Op het ereveld liggen meer dan 400 Nederlandse militairen begraven, die in mei 1940 sneuvelden in de strijd om het zuidelijkste gedeelte van de Grebbelinie. Sinds 1946 worden op de Grebbeberg ook militairen (her)begraven die tijdens de meidagen van 1940 elders in Nederland zijn omgekomen. De begraafplaats telt nu meer dan 800 graven.
Via een pad op de Grebbeberg loopt u via de loopgraaf naar de vervallen ruïne van een boswachterswoning en de Koningstafel. De Koningstafel is een open veld in het Grebbebos dat een weids uitzicht biedt op de Nederrijn, Betuwe en Blauwe Kamer. Vroeger genoten koningen hier van het uitzicht tijdens de jachtfeesten die ze hier vierden. Rondom dit veld vindt u ook restanten van een walburg (een versterkte nederzetting). Op de Grebbeberg is in de Tweede Wereldoorlog is zwaar gevochten. De Grebbelinie is een verdedigingslinie die al in 1744 is aangelegd. Halverwege de 18e eeuw werd de linie verder versterkt. Ook voor de Tweede Wereldoorlog is de linie versterkt maar helaas heeft dit niet geholpen om de Duitsers tegen te houden.
In het gras staat een lange halfronde bank. Vanaf de steilrand heeft u vanaf twee plekken een schitterend uitzicht over het natuurgebied de Blauwe Kamer.
U volgt vanaf het uitkijkpunt opnieuw de wit/rode-markering van het Trekvogelpad, een andere lange afstandswandeling.
Via een trap met 261 treden loopt u de Grebbeberg af.
Beneden staat u op het fietspad. Aan het eind van het fietspad staan een paar informatiepanelen over de Grebbelinie. Deze verdedigingslinie is al in 1744 aangelegd. Halverwege de 18e eeuw werd de linie verder versterkt. Ook net voor het begin van de Tweede Wereldoorlog werden hier versterkingen aangebracht. Deze laatste versterkingen hebben Nederland niet geholpen tegen de Duitse invasie.
Wat volgt is een 4 kilometer lange asfaltweg bijna geheel zonder schaduw. Rechts bevindt zich natuurreservaat de Blauwe Kamer. Deze uiterwaarden is het leefgebied van vele unieke dieren- en plantensoorten. Halverwege loopt u langs de Plasserwaard. Dit is een voormalige steenoven die tot 1980 in gebruik is geweest. Nu zijn het 8 luxe woningen.
Na 4 kilometer langs de Grebbedijk loopt u Wageningen binnen. Het eerste deel in Wageningen loopt u langs een industriegebied.
In Wageningen loopt u langs het Monument voor de gevallenen en de Grote Kerk.
Wageningen staat bekend om twee dingen, de Wageningen Landbouwuniversiteit en Wageningen is de stad waar aan het einde van de Tweede Wereldoorlog de geallieerden onder aanvoering van generaal Foulkes en de Duitse bezetter onder generaal Blaskowitz onderhandelden over de wijze waarop de Duitse militairen zich dienden te gedragen na de capitulatie. In Hotel De Wereld, in wat nu de ‘Grote Capitulatiezaal’ heet, werd op zaterdag 5 mei 1945 de capitulatie van de Duitse bezetter een feit. Nog steeds vindt in Wageningen een defilé van oud-militairen van Amerikaanse, Britse en Canadese afkomst plaats om de bevrijding te herdenken.
Op het plein voor Hotel De Wereld staat het Nationaal Bevrijdingsmonument ‘Blote Gerrit’.
Via de Veerweg loopt u Wageningen uit.
Op de kruising met de Onderlangs loopt u rechtdoor en loop opnieuw een lange trap op. Dit is het Arboretum Belmonte. Belmonte Arboretum ligt op landgoed Belmonte. Dit landgoed werd gesticht door Thierry Juste, baron De Constant Rebecque de Villars. Hij liet hier rond 1845 een villa bouwen. Er werd grond aangekocht tot het landgoed zeventien hectare groot was. Hierop werd een tuin aangelegd naar ontwerp van Davis Zocher Jr., een tuinarchitect die sterk beïnvloed was door de Engels Landschapsstijl. In 1936 kwam het landgoed in het bezit van Stichting Het Gelders Landschap. In de Tweede Wereldoorlog werd er in en om Wageningen hevig gevochten. Op het landgoed waren Duitse voorraden voor de strijd opgeslagen. Daarom was het een doelwit voor beschietingen en bombardementen die het landgoed en landhuis grotendeels verwoestten. In 1951 kocht de Landbouwuniversiteit Wageningen het landgoed om haar botanische tuin De Dreijen uit te breiden met een arboretum. Er werden collecties bomen en een beroemde collectie rododendrons aangeplant.
Entree: gratis.
Openingstijden: zonsopgang tot zonsondergang.
Adres: Generaal Foulkesweg 94-A, Wageningen.
Website: Belmonte Arboretum
Boven heeft u bij het uitkijkpunt een mooi uitzicht over de uiterwaarden van de Nederrijn. In de tuin kunstwerken en (bloeiende) planten.
Aan het eind van Belmonte Arboretum ligt Fletcher Hotel-Restaurant De Wageningsche Berg. Het hotel/restaurant heeft een terras met uitzicht over de Nederrijn.
Via de toerit naar het hotel loopt u verder langs de watertoren en het verlaten stadion van FC Wageningen, een betaald voetbalorganisatie die in 1992 verdween uit de eerste divisie.
Bij de rotonde steekt u rechtover en loop bosgebied de Dorschkamp in. De Dorschkamp is een landgoed van ongeveer 70 hectare en bestaat voornamelijk uit bos. Via bospaden komt u uit bij Hotel-Restaurant Nol in ’t Bosch.
Via een mul zandpad loopt u door het bos.
U komt uit op het 220 hectare grote Landgoed Quadenoord met de beeldentuin Quadenoord. Landgoed Quadenoord bestaat uit weilanden, akkers en bossen waar de Renkumse beek en de sprengen doorheen stromen. Het landgoed is al 130 jaar in het bezit van één familie. Het gebied wordt al sinds de prehistorie bewoond. Dit ziet u aan de vele grafheuvels. De focus ligt op Afrikaanse kunst. Er staan beelden in de tuin. Aan de andere kant van het pad staat een oude watermolen die nog te bezichtigen is.
Uw wandeling gaat door het bos terug naar het fietspad langs de N782. U loopt een stuk via het fietspad langs de N782 naar Renkum. Renkum wordt Heelsum en net voor het benzinestation loopt u de Prins Bernhardlaan in en via de Pannekoeklaan en Patrimoniumweg komt u uit bij het eindpunt van deze etappe: de bushalte Patrimoniumweg. Hier staat ook weer het bord van de oudste wandelroute van Nederland.
Route
Deze 11e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland loopt van Rhenen naar Heelsum.
Afstand
De totale afstand van deze 11e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland tussen Rhenen en Heelsum bedraagt 18,1 kilometer inclusief het deel vanaf het Militair Ereveld Grebbeberg naar de Grebbeberg. Dit eerste stuk hoort niet bij de etappe.
Bezienswaardigheden onderweg
- Militair Ereveld Grebbeberg, de Gedenkzuil met een bronzen luidklok en het Nationale Legermonument aan de voet van de Grebbeberg, met meer dan 800 graven om de doden ter herdenken die in de meidagen 1940, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, zijn gevallen.
- Grebbeberg met bossen en een mooi uitzicht op de Blauwe Kamer
- Wageningen met Hotel De Wereld en Arboretum Belmonte
- Landgoed Quadenoord met de beeldentuin Quadenoord
Bereikbaarheid
Rhenen ligt aan de route van buslijn 50. De bushalte is Militair Ereveld Grebbeberg. De bus gaat naar treinstation Driebergen-Zeist en Utrecht Centraal Station.
Heelsum is bereikbaar met buslijn 352 van de maatschappij Breng. Deze bus gaat naar Station Arnhem Centraal.
Overnachten
In Rhenen, Wageningen, Renkum en Heelsum en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten, zoals:
- Hotel De Wereld, 5 Mei Plein 1, 6703 CD Wageningen.
- Fletcher Hotel-Restaurant De Wageningsche Berg, Generaal Foulkesweg 96, 6703 DS Wageningen.
- Hotel-Restaurant Nol in ’t Bosch, Hartenseweg 60, 6704 PA Wageningen.
Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Rhenen, Wageningen, Renkum en Heelsum en omgeving te boeken waar u in de natuur kunt uitrusten van uw wandeling. De natuurhuisjes liggen vaak diep verscholen in de bossen.
Etappe 12 : Heelsum – Oosterbeek
Deze twaalfde etappe begint bij de bushalte Patrimoniumweg in Heelsum.
Via de Kerkweg loopt u recht op het Kerkje op de heuvel af. De kerk dateert uit 1517. Deze kerk was vroeger een katholieke kerk, gebouwd in opdracht van de Heer van Doorwerth, eigenaar en bewoner van Kasteel Doorwerth. De kerk is in 2017 aan de binnenzijde gerestaureerd. Binnen zijn mooie gebrandschilderde ramen en monumentaal orgel. Het Kerkje is een Rijksmonument. De kerk is niet meer in gebruik voor zondagse kerkdiensten. De kerk wordt nog wel gebruikt voor huwelijken, uitvaartdiensten en andere kerkelijke en niet-kerkelijke bijeenkomsten. In de zomermaanden is het Kerkje op de woensdagen en zondagen geopend voor bezoekers.
U loopt Heelsum uit en onder de N225 door. Daarna volgt een klimmetje naar de top van de 26 meter hoge Noordberg. Via een tunnel loopt u onder de snelweg A50 door.
U komt uit op de Fonteinallee. De weg is verhard en u deelt de weg met andere weggebruikers.
De Boersberg is een heuvelachtig gebied met schitterende bossen. De Boersberg heeft een hoogte van 63 meter. Bij de parkeerplaats staat een informatiebord van Staatsbosbeheer met algemene informatie over de flora en fauna in dit gebied. Ook wandelroutes worden hier aangegeven. Hier staat ook een uitkijktoren met uitzicht op de Nederrijn en kasteel Doorwerth. Kasteel Doorwerth komt in zicht.
De Fonteinallee komt uit op de parkeerplaats van Kasteel Doorwerth. Er zijn meerdere parkeerplaatsen bij het kasteel. Op het plein staat een monumentale robinia, een acacia die in 1579 is geplant. Het is de oudste boom van Nederland. De acacia heeft een stamomvang van 7 meter en moet gestut worden. In de voorburcht is Kasteelcafé De Zalmen gevestigd.
Kasteel Doorwerth dateert uit de 13e eeuw en laat een beeld zien hoe mensen vroeger op een landgoed leefden. In de expositiezalen krijgt u informatie over de jacht en de bosbouw. In de wapenkamer kunt u een volledige uitrusting passen. U waant zich in het de historisch ingerichte vertrekken een kasteelbewoner. De tentoonstellingen met de geschiedenis van het kasteel, de bosbouw en de jacht in Nederland zijn te zien in de zuidvleugel van het kasteel.
Kasteel Doorwerth kent een lange geschiedenis met veel verbouwingen en adellijke bewoners. In 1260 wordt het kasteel voor het eerst genoemd. Het kasteel werd toen door de heer van Vianen belegerd en in brand gestoken. Dit was een straf die door graaf van Gelre was opgelegd om op deze manier een einde te maken met de praktijken van de roofzuchtige kasteelheer Berend van Dorenweerd. In de 15e eeuw werd het kasteel vergroot. Hierdoor ontstonden vier vleugels rondom een binnenplein. Het kasteel werd in 1837 verkocht aan Jacob Adriaan Prosper baron van Brakell. Hij liet het vervallen kasteel herstellen. Hij woonde zelf met zijn gezin van negen kinderen in het kasteel. In de omliggende bossen werden jachtpartijen gehouden en op het kasteel werden ontvangsten georganiseerd. In 1910 kreeg de vereniging ‘De Doorwerth’ het kasteel in zijn bezit. In de Tweede Wereldoorlog raakte het kasteel zwaar beschadigd. De verwoestingen van de slag rond Arnhem in 1944 lieten het kasteel als een totale ruïne achter. Duitse bommen en geallieerde beschietingen verwoestten een groot deel van het kasteel. Vanaf de jaren vijftig werd het kasteel in 37 jaar gerestaureerd. De Stichting Geldersche Kasteelen nam het beheer van het kasteel over. In 1983 werd de restauratie voltooid. In 1986 werd het kasteel heropend door prinses Juliana. In een van de zalen in het kasteel wordt een film over de geschiedenis van Kasteel Doorwerth getoond.
Het thema van Kasteel Doorwerth is ‘kasteel in bedrijf’. Drie thema’s worden in dit museum behandeld: de geschiedenis van het kasteel, de jacht in Nederland en directe omgeving en de groei en ontwikkeling van de bosbouw in de omgeving van Doorwerth. Van het interieur van Kasteel Doorwerth is weinig tot niets bewaard gebleven. In het kasteel wordt een collectie tentoongesteld die speciaal voor bezoekers is verzameld.
De museumwinkel en de entree bevinden zich in de gewelven van het kasteel.
Als u de zwarte pijlen volgt loopt u door:
- De keuken
- De zaal
- De bedkamer
- De eetkamer
- De hal
- De wapenkamer
- De zuidvleugel
- De torenkamer
- De herenkamer
- De gevangenis
In het kasteel zijn nog een paar musea gevestigd:
- Nationale bosbouwcollectie
- Museum Veluwezoom
- Nederlands Jachtmuseum
Website: Kasteel Doorwerth
Lees meer: Kasteel Doorwerth in Doorwerth
Bekijk ook: Foto’s van Kasteel Doorwerth in Doorwerth
Na een eventueel bezoek aan Kasteel Doorwerth loopt u om het kasteel heen. Aan de zijkant verlaat u het terrein en loopt u terug naar de Fonteinallee. U loopt om het terrein heen tot aan de Holleweg. De Holleweg is een kaarsrecht bospad. Deze loopt redelijk steil omhoog.
Op de top loopt u een onverhard bospad in. Het is hier klimmen en dalen via een smal pad. Nederland is zo mooi met dit bijzonder heuvelachtige loofbos. Dit is Landgoed Duno. Op het landgoed ligt de Italiaanseweg. Deze autovrije klinkerweg stijgt langzaam door het bos. De weg slingert van Kasteel Doorwerth naar Doorwerth. Er zitten twee flinke haarspeldbochten in de steile weg. Een mooie weg die heel goed te lopen is omdat de weg maar langzaam stijgt. Toch loopt het flink omhoog want als u in de diepte kijkt ziet u dat u flink omhoog loopt. De Italiaanseweg dateert uit 1848. De weg is aangelegd om kasteel Doorwerth te verbinden met een route naar Wolfheze waar toen een net een station was geopend.
U komt uit bij Heveadorp. Heveadorp is in 1915 ontstaan toen fabrikant Wilhelmi hier een rubberbandenfabriek bouwde. Heveadorp begon als woonwijk voor de werknemers van de Heveafabriek, waar producten als banden, regenlaarzen, gasmaskers en tennisballen van natuurlijk rubber werden gemaakt. De Latijnse naam van de rubberboom is Hevea brasiliensis, vandaar de naam Heveadorp. De huizen met rieten kap zijn de voormalige arbeiderswoningen. Een leuk feitje: de echtgenote van de directeur schakelde om 22 uur het licht in de woningen uit met een centrale schakelaar. De reden: de arbeiders zouden de volgende dag weer fris op hun werk verschijnen. De fabriek werd in 1962 overgenomen door Vredestein, maar werd door omzetverliezen in 1978 gesloten. U loopt om het dorp heen en loopt in de Valckeniersbossen langs een woonwijk van Heveadorp. Het hooggelegen pad gaat langs de zuidelijke rand van de Arnhemse stuwwal die steil afloopt naar de Nederrijn.
Bij het café is een plaquette aan de muur bevestigd. Deze hangt hier ter herinnering aan het 4e bataljon The Dorset Regiment en het 5e bataljon die hier in september 1944 tijdens operatie Market Garden gevochten hebben. Voor u het terrein van de Westerbouwing oploopt zie u ook een monument langs het pad. Ook deze is ter nagedachtenis aan de gesneuvelden van het 4e bataljon The Dorset Regiment en het 5e bataljon.
Via de trap naar beneden komt u uit op de Veerweg. Langs de Veerweg en via de bossen rond landgoed de Hemelse Berg wandelt u Oosterbeek binnen. Deze weg loopt ook weer omhoog. Het is wel een mooie weg, maar helaas wel verhard.
U komt uit bij het Airborne Museum at Hartenstein. Dit is een museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het museum, gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag, heeft een uitgebreide collectie persoonlijke bezittingen, historische voorwerpen, wapens, kleding, uitrustingsstukken, interviews, foto’s en video’s. De verhalen van Britse, Poolse en ook Duitse soldaten komen tot leven. Buiten staan een paar wapens en een tank opgesteld. Het museum is gevestigd in villa Hartenstein. Vroeger stond hier een herberg die is afgebroken. Er kwam een herenhuis met bijgebouwen voor in de plaats: Hartenstein. Na de dood van eigenaar, J. van der Sluys, een advocaat aan het hof van Gelderland, kende Hartenstein verschillende eigenaren. In 1865 werd de villa gebouwd zoals je die nu ziet. Er werd een koetshuis bijgebouwd. Dit is nu Restaurant Klein Hartenstein. De gemeente Renkum werd in 1942 eigenaar van de villa. Het pand werd in gericht als hotel. Tijdens de Slag om Arnhem in 1944 werd het huis het hoofdkwartier van de Britse Airborne Division. In de kelder, op etage -3 is een Airborne Experience gebouwd waarbij u de Slag om Arnhem zelf beleeft als een soldaat. U stapt in de voetsporen van een Engelse militair en gaat mee op missie. U beleeft Operatie Market Garden van begin tot eind. Er zijn veel audiovisuele effecten.
Website: Airborne Museum at Hartenstein
Aan de overkant van de weg staan twee monumenten:
- Het Airborne-monument: een gedenkzuil, bekroond met een natuurstenen beeldengroep van vijf mannenfiguren. Een man die de vrijheid uitbeeldt, wordt omgeven door burgers en soldaten. Bij het gedenkteken is een informatiebord geplaatst. Op een herinneringsplaatje staan de namen van diegenen die dit project mogelijk gemaakt hebben. Het plaatje is ingemetseld in een van de muurtjes van de verlichting. Aan de voet van de zuil zijn in reliëf vier voorstellingen aangebracht: de oostkant stelt de landing van de geallieerde troepen voor, de zuidkant de hulp van de Oosterbeekse vrouwen aan de gewonden, de westkant de medewerking van het verzet aan de Airborne en de noordkant de laatste weerstand.
- Soldaat met bloemenmeisje: Dit monument is onthuld op 3 september 2011 ter gelegenheid van de 65e Airborne Wandeltocht. Deze wandeltocht wordt jaarlijks gehouden. Het monument bestaat uit een sokkel waarop een bronzen soldaat hand in hand loopt met een klein meisje dat een zonnebloem in haar andere hand heeft. De soldaat staat symbool voor de Slag om Arnhem, het meisje voor de bevrijding en vrede. Ook verwijst ze naar de ‘bloemenkinderen’ die sinds 1945 tijdens de herdenking op de Airborne begraafplaats in Oosterbeek bloemen leggen op de graven van de gesneuvelden.
Via de Stationsweg loopt u naar Station Oosterbeek.
Route
Deze 12e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland loopt van Heelsum naar Oosterbeek.
Afstand
De totale afstand van deze 12e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland tussen Heelsum en Oosterbeek bedraagt 12,4 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
- Kasteel Doorwerth: In de expositiezalen van Kasteel Doorwerth krijgt u informatie over de jacht en de bosbouw. In de wapenkamer kunt u een volledige uitrusting passen. U waant zich in het de historisch ingerichte vertrekken een kasteelbewoner. De tentoonstellingen met de geschiedenis van het kasteel, de bosbouw en de jacht in Nederland zijn te zien in de zuidvleugel van het kasteel.
- Italiaanseweg: een klinkerweg door het bos met twee flinke haarspeldbochten in de steile weg.
- Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek: Dit is een museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het museum, gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag, heeft een uitgebreide collectie persoonlijke bezittingen, historische voorwerpen, wapens, kleding, uitrustingsstukken, interviews, foto’s en video’s. De verhalen van Britse, Poolse en ook Duitse soldaten komen tot leven. Buiten staan een paar wapens en een tank opgesteld.
- Het Airborne-monument: een gedenkzuil, bekroond met een natuurstenen beeldengroep van vijf mannenfiguren. Een man die de vrijheid uitbeeldt, wordt omgeven door burgers en soldaten. Aan de voet van de zuil zijn in reliëf vier voorstellingen aangebracht: de oostkant stelt de landing van de geallieerde troepen voor, de zuidkant de hulp van de Oosterbeekse vrouwen aan de gewonden, de westkant de medewerking van het verzet aan de Airborne en de noordkant de laatste weerstand.
- Soldaat met bloemenmeisje: Het monument bestaat uit een sokkel waarop een bronzen soldaat hand in hand loopt met een klein meisje dat een zonnebloem in haar andere hand heeft. De soldaat staat symbool voor de Slag om Arnhem, het meisje voor de bevrijding en vrede. Ook verwijst ze naar de ‘bloemenkinderen’ die sinds 1945 tijdens de herdenking op de Airborne begraafplaats in Oosterbeek bloemen leggen op de graven van de gesneuvelden.
Bereikbaarheid
Vanaf Arnhem Centraal Station gaat buslijn 352 van de maatschappij Breng naar Heelsum. U stapt uit bij de bushalte Patrimoniumweg.
Vanuit Oosterbeek kunt u de trein naar Ede-Wageningen of de sprinter naar Arnhem Centraal Station nemen.
Overnachten
In Heelsum, Doorwerth en Oosterbeek en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten, zoals Fletcher Hotel-Restaurant Doorwerth-Arnhem.
Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Heelsum, Doorwerth en Oosterbeek en omgeving te boeken waar u in de natuur kunt uitrusten van uw wandeling. De natuurhuisjes liggen vaak diep verscholen in de bossen.
Etappe 13 : Oosterbeek – Arnhem
Deze dertiende etappe begint op Station Oosterbeek.
Mocht u het Airborne Museum at Hartenstein nog niet gezien hebben, moet u door de Stationsweg teruglopen naar het museum. Het Airborne Museum at Hartenstein is een museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het museum, gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag, heeft een uitgebreide collectie persoonlijke bezittingen, historische voorwerpen, wapens, kleding, uitrustingsstukken, interviews, foto’s en video’s. De verhalen van Britse, Poolse en ook Duitse soldaten komen tot leven. Buiten staan een paar wapens en een tank opgesteld. Het museum is gevestigd in villa Hartenstein. Vroeger stond hier een herberg die is afgebroken. Er kwam een herenhuis met bijgebouwen voor in de plaats: Hartenstein. Na de dood van eigenaar, J. van der Sluys, een advocaat aan het hof van Gelderland, kende Hartenstein verschillende eigenaren. In 1865 werd de villa gebouwd zoals je die nu ziet. Er werd een koetshuis bijgebouwd. Dit is nu Restaurant Klein Hartenstein. De gemeente Renkum werd in 1942 eigenaar van de villa. Het pand werd in gericht als hotel. Tijdens de Slag om Arnhem in 1944 werd het huis het hoofdkwartier van de Britse Airborne Division. In de kelder, op etage -3 is een Airborne Experience gebouwd waarbij u de Slag om Arnhem zelf beleeft als een soldaat. U stapt in de voetsporen van een Engelse militair en gaat mee op missie. U beleeft Operatie Market Garden van begin tot eind. Er zijn veel audiovisuele effecten.
Website: Airborne Museum at Hartenstein
Vanaf het station loopt u richting de Oorlogsgraven van het Gemenebest Arnhem Oosterbeek. De richting naar deze begraafplaats staat al in Oosterbeek aangegeven.
Via een grindpad en een hek komt u uit voor het monument Stone of Remembrance met de tekst ‘Their name liveth for evermore’. Op het kerkhof staan de graven van de meeste van degenen die zijn omgekomen tijdens de landingen rond Arnhem in september 1944 maar ook van hen die zijn omgekomen bij latere gevechten in het gebied. Hier liggen 1.684 militairen van het Gemenebest uit de Tweede Wereldoorlog begraven. 243 van de graven zijn niet geïdentificeerd en twee slachtoffers worden herdacht met speciale gedenktekens. Er zijn ook 79 Poolse, drie Nederlandse en vier niet-oorlogsgraven (waaronder drie voormalige medewerkers van de Commissie) op de begraafplaats. Aan het eind van de begraafplaats staat het kruis.
Een eindje verderop staat het Air Despatch Monument. Het monument herdenkt de 79 gevallenen van het Air Despatch Squadron. Zij stierven tijdens de slag om Arnhem. Het is een gemetselde gedenksteen dat bestaat uit drie panelen. Het middenpaneel bestaat uit een in natuursteen uitgehakte parachute met bevoorradingsmanden en de insignes van de Royal Army Service Corps en de Airborne Forces. In de parachute is een bronzen Dakota aangebracht. Aan de onderkant van het middenpaneel is een bronzen plaquette bevestigd. Op de zijpanelen zijn bronzen plaquettes aangebracht.
Vanaf het Air Despatch Monument loopt u de geasfalteerde Van Limburg Stirumweg af. U steekt de drukke Amsterdamseweg over en komt uit in de bossen rond Groot Warnsborn.
Met een grote lus loopt u om Schaarsbergen heen. Het stuk dat volgt is een niet interessant stuk langs de grote weg.
Via een onverhard bospad loopt u tussen twee hele oude dikke bomen door richting Huis Zypendaal. Deze buitenplaats ligt in een groene heuvelachtige omgeving aan de rand van Arnhem. Huis Zypendaal is helaas niet te bezichtigen. Slechts een paar keer per jaar worden de deuren geopend. Zypendaal is een buitenplaats uit de 18e eeuw. Arnhemmers noemen Huis Zypendaal graag ‘kasteeltje’, maar het is een buitenplaats. Het huis werd gebouwd tussen 1762-1764 voor de Arnhemse regentenfamilie Brantsen, die er tot 1926 woonde. De hoofdverdieping op de begane grond heeft historisch ingerichte vertrekken. In de overige ruimtes is het centrale kantoor van Geldersch Landschap & Kasteelen gevestigd. Zij zijn de beheerders van o.a. Huis Zypendaal. De tuinen en het park zijn een combinatie van de formele ‘Franse stijl’’en de romantische ‘Engelse landschapsstijl’.
Via een geasfalteerd pad loopt u naar het volgende park: Park Sonsbeek.
Park Sonsbeek is een park met hoogteverschillen die ongeveer 100.000 jaar geleden tijdens de ijstijd zijn ontstaan. Toen hebben gletsjers keien en zand tot ver in Nederland opgestuwd en ontstond het Veluwemassief met al haar heuvels en dalen. De waterpartijen in Park Sonsbeek zijn uitgegraven vanuit de Sint-Jansbeek maar de heuvels zijn in de ijstijden ontstaan. Park Sonsbeek is een groot park midden in Arnhem. Vroeger was het park nog groter. De zoon van de laatste baron was niet meer geïnteresseerd in Sonsbeek. Hij zag het vooral als bron van inkomsten en verkocht delen voor nieuwe woonwijken. De Burgemeesterswijk, Sonsbeekkwartier en Sint Marten hoorden vroeger ook bij het Sonsbeekpark. Nu is het park 67 hectare groot. Het park is voor het overgrote deel beplant met een eeuwenoud beukenbos. Het park kent een grote diversiteit aan bomen en planten met een groot aantal vijvers, fonteinen en twee watervallen.
U loopt om de grote vijver naar de grote waterval waar u over en achter langs kunt.
U steekt de hangbrug over en loopt langs de Steile tuin en het hertenkamp, langs Stadsvilla Sonsbeek (nu een horecagelegenheid) en langs het Lorentzmonument (natuurkundige en winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde).
Via een sterk stijgende weg in de chique wijk met herenhuizen komt u uit aan de achterkant van Arnhem Centraal Station. Dit is het eindpunt van de Oudste wandelroute van Nederland.
Route
Deze 13e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland loopt van Oosterbeek naar Arnhem.
Afstand
De totale afstand van deze 13e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland tussen Oosterbeek en Arnhem bedraagt 10,4 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
- Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek: Dit is een museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het museum, gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag, heeft een uitgebreide collectie persoonlijke bezittingen, historische voorwerpen, wapens, kleding, uitrustingsstukken, interviews, foto’s en video’s. De verhalen van Britse, Poolse en ook Duitse soldaten komen tot leven. Buiten staan een paar wapens en een tank opgesteld.
- Oorlogsgraven van het Gemenebest Arnhem Oosterbeek in Oosterbeek: monument Stone of Remembrance met de tekst ‘Their name liveth for evermore’. Op het kerkhof staan de graven van de meeste van degenen die zijn omgekomen tijdens de landingen rond Arnhem in september 1944 maar ook van hen die zijn omgekomen bij latere gevechten in het gebied. Hier liggen 1.684 militairen van het Gemenebest uit de Tweede Wereldoorlog begraven.
- Park Zypendaal in Arnhem met Huis Zypendaal. Het huis werd gebouwd tussen 1762-1764 voor de Arnhemse regentenfamilie Brantsen. De hoofdverdieping op de begane grond heeft historisch ingerichte vertrekken. In de overige ruimtes is het centrale kantoor van Geldersch Landschap & Kasteelen gevestigd.
- Park Sonsbeek in Arnhem: is een park met hoogteverschillen die ongeveer 100.000 jaar geleden tijdens de ijstijd zijn ontstaan.
Bereikbaarheid
Station Oosterbeek is met een overstap op Station Ede-Wageningen bereikbaar.
Eindpunt Arnhem Centraal Station heeft een rechtstreekse intercity verbinding naar Nijmegen/Utrecht Centraal Station/Schiphol.
Overnachten
In Oosterbeek en Arnhem en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten.
Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Oosterbeek en Arnhem en omgeving te boeken waar u in de natuur kunt uitrusten van uw wandeling. De natuurhuisjes liggen vaak diep verscholen in de bossen.
Meer lezen en meer foto's
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 1 t/m 5 : Station Amsterdam-Muiderpoort – Zeist en Foto’s van de etappes 1 t/m 5 van de Oudste wandelroute van Nederland : Station Amsterdam-Muiderpoort – Zeist
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 6 t/m 9 : Zeist – Elst en Foto’s van de etappes 6 t/m 9 van de Oudste wandelroute van Nederland : Zeist – Elst
- Museum Huis Doorn in Doorn en Foto’s van Museum Huis Doorn in Doorn
- Kasteel Doorwerth in Doorwerth en Foto’s van Kasteel Doorwerth in Doorwerth
- Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek en Foto’s van het Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek
Tips voor uw reis naar Nederland
Bewaar op Pinterest
