Header Instawalk Waterbazen / Copyright © JTravel.nl



Rijnlandshuis – Spaarndam

In de Timmerloods van het Rijnlandshuis in Spaarndam is een deeltentoonstelling 'Waterbazen' te zien. Het dorp Spaarndam ligt in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland. Het dorp ligt deels in de gemeente Haarlem en voor een deel in gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Het dorp is verdeeld in de delen -West (W van het Spaarne, gemeente Haarlem) en -Oost (O van het Spaarne, gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude). -West was onder de naam Spaarndam een zelfstandige gemeente t/m 30-4-1927. Per 1-5-1927 is het dorp met een deel omliggend gebied overgegaan naar de gemeente Haarlem.

De vergaderruimte van het Rijnlandshuis in Spaarndam

Geschiedenis
In het verleden was het gebied van Rijnland uitgestrekt en moeilijk bereisbaar. Er werd vergaderd in herbergen in Leiden en Haarlem of bij de bestuursleden thuis. In 1578 durfde de secretaris van Rijnland het aan om een huis te kopen in Leiden. Dit huis diende als vergader- en logeerruimte voor het college van dijkgraaf en hoogheemraden.
De Spaarndammerdijk was een zeewering langs het IJ. Hier moest het hoogheemraadschap kunnen beschikken over materialen en werklieden die onmiddellijk ter plaatse waren, als de zeearm, het IJ, bij stormweer hoog opliep. Hier werd in 1552 een houten langschepig gebouw gebouwd. Daarin kon door het college ook vergaderd worden.
Het oorspronkelijke gemeenlandshuis van Rijnland in Spaarndam was het inmiddels verdwenen 'Huis te Oosterwaal'. Naast het gemeenlandshuis werd in 1641 een zogenaamd timmerhuis gebouwd. Het timmerhuis werd gebouwd door metselaar Jan Claesz en steenhouwer Frederick Caspers, mogelijk naar plannen van Pieter Post. Het oorspronkelijke gemeenlandshuis uit 1627, aan de hofzijde, is in 1728 afgebroken. Het gemeenlandshuis was in de afgelopen eeuwen de incidentele vergaderplaats van het bestuur van Rijnland. Hier vergaderden ze meestal na de inspectie van de dijk en de sluizen. Daarnaast had het pand een andere belangrijke functie. Het was het woonhuis voor de opziener van Rijnland. Hier hebben de bekende waterstaatkundigen als Cruquius, Brunings en Conrad gewoond. Hier was ruimte voor een reparatiewerkplaats en opslag voor dijkmaterialen. Aan de bedreigde Spaarndammerdijk moest het hoogheemraadschap kunnen beschikken over de permanente aanwezigheid van materialen en werklieden die onmiddellijk ter plaatse waren als het weer te heftig werd. Het was de zwakke plek in de zeewering. In 1872 werd het IJ afgesloten. In 1876 was het Noordzeekanaal aangelegd. Daarna hoefde de klok op het gemeenlandshuis niet meer te luiden om de mannen van Spaarndam op te roepen om de dijk twee aan twee over een strekking van 500 meter te bewaken. Er staan nog steeds hardstenen paaltjes in de dijk waarmee de strekkingen werden aangegeven. In 2007 woonde de dijkgraaf van Rijnland hier nog. Rijnland beschouwt het gemeenlandshuis als onvervreemdbaar erfgoed. Nu worden er tentoonstellingen, zoals 'Waterbazen' gehouden.



Rijnlandshuis
Het voormalige Gemeenlandshuis van Rijnland, nu het Rijnlandshuis, is een blokvormig classicistisch pand met tentdak, geflankeerd door langgerekte, lagere zijvleugels. Aan de kant van de dijk zijn de gevels overwegend gesloten. U vindt de toegang tot het Rijnlandshuis aan de hofzijde.

Op het erf van het Gemeenlandshuis van Rijnland ligt een van oorsprong 18e eeuwse timmerloods. Deze is gebruikt voor de verrichting van timmerwerkzaamheden in het noordelijkst gebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Deze timmerloods is voor een deel gebouwd met baksteen en voor een deel van hout. Het hout ziet u onder pannen zadeldak tussen puntgevels met makelaars. In elke topgevels ziet u een luik en vensters met kleine roedenverdeling (aan de voorzijde drie, aan de achterzijde een). In de zijgevels bevinden zich vier, respectievelijk vijf negenruitsvensters en gootlijsten op klossen en staafankers. In de timmerloods vindt u nu de tentoonstelling Waterbazen. In de timmerloods werden de sluisdeuren gemaakt en gerepareerd. Deze loods is nu een Rijksmonument.

Ook ziet u op het erf van het Gemeenlandshuis van Rijnland een uit de 18e eeuw stammende houtloods. Deze was bestemd voor de opslag van hout voor de werkzaamheden in het noordelijkst gebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland. De houtloods is gemaakt van hout. Dit bevindt zich onder het pannen zadeldak tussen de puntgevels met makelaars en rechts ziet u een aangekapte aanbouw. In de puntgevels bevindt zich een luik en een topvenster met kleine roedenverdeling. Binnen ziet u nog de houten draagconstructie met telmerken.

Aan de zuidwestkant van het Gemeenlandshuis van Rijnland, op de hoek met de Lagedijk, bevinden zich aansluitende gemetselde erf afscheidingen. Dit zijn van oorsprong 18e eeuwse afscheidingen. In het midden ziet u twee gemetselde pijlers met pijnappelvormige bekroning en een ijzeren inrijhek met het later aangebrachte opschrift RIJNLAND.

Uitzicht vanaf de zolder van het Rijnlandshuis in Spaarndam

In het hoofdgebouw zijn nu veel dingen te vinden die gebruikt worden voor tentoonstellingen, hetzij op het terrein zelf of spullen die worden uitgeleend aan andere tentoonstellingsruimtes. Het is een verzamelplaats van oude spullen die met de omgeving te maken hebben. Een zolder vol oude blikjes, kleding, apothekersflessen, koffieblikken, oude telefoons, wapenschilden van gemeentes en meer. In de nok van het huis bevindt zich de zolder, die via een houten trap bereikbaar is. Vanaf de zolder hebt u een schitterend uitzicht over het Spaarne en de sluizen.
In het midden van dit gebouwd ziet u de torenkamer. Hier vergaderden enkele keren per jaar de dijkgraaf en hoogheemraden van Rijnland. Hierboven hangt een klok met het jaartal 1524. Deze klok werd geluid als er door een stormvloed overstromingen dreigden.

Het Rijnlandshuis krijgt een nieuwe bestemming. Het terrein en de gebouwen zijn eigendom van het hoogheemraadschap van Rijnland. De gebouwen op het terrein krijgen deels een verruiming van de gebruiksmogelijkheden (wonen, werken, recreëren en kleinschalige horeca) en langs de Lagedijk worden twee woningbouwkavels mogelijk gemaakt. Er worden twee vrijstaande woningen op de bouwkavels gebouwd. Het terrein wordt opnieuw ingericht. Het terrein krijgt een meer openbaar karakter. In het hoofdgebouw is een verhuurde woning aanwezig.

Tentoonstelling Waterbazen in het Rijnlandshuis
In Spaarndam staan de activiteiten van de begin 19e eeuwse Rijnlandse opzieners Brunings en Conrad centraal. Het gemeenlandshuis was voor hen, vanwege de scheepvaartsluizen en de spuisluizen, die de Noordelijke afwatering van het hoogheemraadschap van Rijnland vormden, een belangrijke plek. Een ander heel groot belang was het onderhoud van de kwetsbare Spaarndammerdijk. Het gemeenlandshuis werd gebruikt als uitvalsbasis voor onderhouds- en reparatiewerkzaamheden aan de dijk en de sluizen en voor het verzamelen en instrueren van de manschappen in Spaarndam voor de bescherming van de dijk tegen stormvloeden.

Openingstijden
Het Rijnlandshuis is geopend van woensdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur.

Entree
De toegangsprijs bedraagt € 2,50 per persoon.
(Prijzen zijn van 2017).

Adres
Rijnlandshuis
Spaarndammerdijk 23
2064 KM Spaarndam
Website:
Logo Hoogheemraadschap


Voor meer foto's van het Rijnlandshuis in Spaarndam die gemaakt zijn tijdens de Instawalk Waterbazen, zie: foto's Rijnlandshuis.






Volg JTravel op Facebook, Instagram, Twitter en Pinterest.



Deel dit artikel: