Het Nationaal Monument Oranjehotel in Den Haag herinnert de mensen aan de verzetsstrijders die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen hebben gezeten. Zij hebben zich ingezet voor hun principes, voor geloof en vrede, voor vrijheid en loyaliteit. Tijdens de bezetting zijn 215 mensen vanuit het Oranjehotel naar de Waalsdorpervlakte gebracht en daar gefusilleerd. Het Nationaal Monument Oranjehotel in Den Haag/Scheveningen bestaat uit een herinneringscentrum met een aantal gedenkplekken.ย
Inhoudsopgave
Ligging
Het Nationaal Monument Oranjehotel ligt aan de Van Alkemadelaan in Den Haag.
Geschiedenis van het Nationaal Monument Oranjehotel in Den Haag
Het complex cellenbarakken werd in 1919 in gebruik genomen. Tot 1940 werden hier smokkelaars, dienstweigeraars en kortgestraften gevangen gehouden. In mei 1940 hebben hier Duitse krijgsgevangenen vastgezeten. Toen Duitsers na de capitulatie in mei 1940 de eerste gevangenen wilde onderbrengen, werden hiervoor enkele vleugels van de strafgevangenis aan de Pompstationsweg gevorderd. Hier werden ook disciplinair gestrafte Duitse soldaten ondergebracht. In november 1940 werd het cellenbarakkencomplex gevorderd. Het kreeg de naam ‘Deutsches Polizeigefรคngnis’. De vleugels in de strafgevangenis bleven in gebruik onder de naam ‘Deutsches Untersuchungs- und Strafgefรคngnis’. Het personeel bestond aanvankelijk uit civiele gevangenisbewakers. Later kwamen de cellenbarakken onder leiding van de Sicherheitsdienst (SD). De vleugels in de strafgevangenis bleven onder leiding staan van burgergevangenispersoneel.
De Polizeigefรคngnis kreeg de bijnaam ‘Oranjehotel’. Tijdens de oorlogsjaren in 1940-1945 hebben in het Oranjehotel elke keer ongeveer 1.200 tot 1.500 gevangenen vastgezeten. Hoeveel in totaal is niet precies bekend, maar het wordt geschat op 26.000-30.000. Gemiddeld zat men 1 tot 3 maanden in de het Oranjehotel, soms met 4 tot 5 mensen in รฉรฉn cel. Hier zaten mensen uit alle hoeken van Nederland gevangen voor verhoor en berechting. Wat zij deelden was verzet tegen de bezetter: een illegaal pamflet lezen, onderduikers huisvesten of het verspreiden van een illegale krant. Al in de oorlog werd het complex โOranjehotelโ genoemd. Een ode aan de verzetsstrijders die er waren opgesloten.
In dodencel nr. 601 brachten ter dood veroordeelden hun laatste uren door. De gevangenen werden voor zonsopkomst uit hun cel gehaald en in een rij liepen ze door de gangen tot aan het poortje. Tijdens deze wandeling werd door de gevangenen luidkeels het Wilhelmus gezongen.ย
Hans Joch (mei 1941-juni 1942), Wilhelm Boy (juni 1942-februari 1944) en Johann Schweiger (februari 1944-mei 1945) waren tijdens de Tweede Wereldoorlog hoofd van het Oranjehotel.
Een dag na de geallieerde invasie in Normandiรซ, op 7 juni 1944, werden alle gevangenen uit het Oranjehotel naar concentratiekamp Vught verplaatst. Tijdens de eerste jaren na de bevrijding zaten in de Scheveningse cellenbarakken veel politieke delinquenten en NSBโers. De leider van de Nederlandse Nationaal Socialistische Beweging, Mussert, is vanuit deze gevangenis op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Ook Rauter, hoofd van de Duitse politie, heeft hier gevangengezeten. De politieke gevangenen hebben net als de gevangenen tijdens de oorlog deden, teksten op de celmuren geschreven. Die zijn later verwijderd.
Op initiatief van de heer E.P. Weber werd op 24 juni 1946 het Comitรฉ Oranjehotel opgericht. Het doel was om Dodencel 601 in oorspronkelijke staat te bewaren, hier jaarlijks een herdenking te houden en een monument op te richten.
Op 5 oktober 1946 werd cel 601 ingewijd door een dochter van de in de oorlog omgekomen Haagse predikant ds. D.A. van den Bosch. In 1949 is het poortje dat naar de dodencel leidt officieel overgedragen. Op 16 september 1950 heeft Koningin Juliana het reliรซf onthuld.ย
In de vier banden van de Doodenboeken staan de namen vermeld van 763 gevangenen van het Oranjehotel die in de oorlog om het leven zijn gekomen. Een aantal van hen is geรซxecuteerd op de Waalsdorpervlakte, anderen zijn op andere plekken in gevangenschap omgekomen. Voor iedere gevallene is een pagina opgenomen, waarop een foto staat en een korte levensbeschrijving wordt gegeven. De Doodenboeken zijn direct na de oorlog samengesteld. De lijst met personen is waarschijnlijk niet compleet. Er zijn eind vorige eeuw nog een aantal pagina’s toegevoegd. In 2002 zijn de originele vier banden gerestaureerd. Sinds 2003 liggen de banden bij het Nationaal Archief in Den Haag. De pagina’s zijn te bezichtigen op microfiches, waarvan afdrukken kunnen worden gemaakt. Tijdens de jaarlijkse herdenking worden de boeken overgebracht naar het Oranjehotel.
In september 2019 werd het Oranjehotel na een jarenlange restauratie en herinrichting als Herinneringscentrum geopend. Dit gebeurde door koning Willem-Alexander.
Nationaal Monument Oranjehotel in Den Haag
Het Nationaal Monument Oranjehotel in Den Haag/Scheveningen bestaat uit een herinneringscentrum en een aantal gedenkplekken.
Vaste tentoonstelling
De vaste tentoonstelling is te zien in de voormalige Dienstvertrekken. Deze tentoonstelling gaat over het gevangenisleven, gevangenissysteem, de bezetting, het verzet en de ontwrichting binnen families. Welke keuzes maken mensen op het moment dat rechteloosheid, onderdrukking en vervolging de samenleving in hun greep hebben?
Er zijn 8 ruimtes:
1 = De Duitse bezetting
2 = Leven in bezet Nederland
3 = Vervolging van het georganiseerde verzet
4 = Het leven in de cel met een film
5 = Gevangenisregime
6 = Ontwrichting van de samenleving
7 = Radicalisering van het bezettingsregime
8 = Impact van oorlog en bezetting
U begint met een film die u ziet in รฉรฉn van de cellen en in zaal 4 is een animatiefilm te zien die het dagelijks leven in beeld brengt. U ziet 24 uur van het leven in het Oranjehotel. U leest de indrukwekkende verhalen van gevangenen. Deze verhalen worden geรฏllustreerd aan de hand van documenten, foto’s, interviews, films en objecten. In een gratis audiotour hoort u persoonlijke verhalen, gebaseerd op brieven, dagboeken en memoires. Het zijn indrukwekkende verhalen van onbekende en ook bekende mensen die hier gevangen hebben gezeten, zoals Anton de Kom, Henri Pieck (tweelingbroer van Anton Pieck), Titus Brandsma, Heinz Polzer (Drs. P.), Loes van Overeem, Simon Vestdijk, Corrie ten Boom, Pim Boellaard, Erik Hazelhoff Roelfzema (de Soldaat van Oranje) en George Maduro. Sommigen werden vrijgelaten, anderen gedeporteerd naar andere gevangenissen of kampen en ruim 250 gevangenen werden ter dood gebracht op de Waalsdorpervlakte.
Tot 2009 was de cellenbarak in gebruik als gevangenis. Dat was de reden dit deel nooit toegankelijk was. Het complex kwam leeg te staan en zelfs sloop dreigde. In 2019 is het Oranjehotel geopend na een restauratie.
Indrukwekkend is de wandeling door de gangen met cellen. Er zijn in totaal 7 blokken met cellen genummerd van A t/m G.
A = cel 301-344 met ook de registratie van de namen
B = cel 345-432
C = cel 433-520
D = cel 521-608, inclusief dodencel 601. Deze gang is toegankelijk.
E = cel 609-687, deze gang is toegankelijk.
F = cel 688-757
G = cel 758-789
In het Nationaal Monument Oranjehotel hoort u verhalen over angst, hoop, geloof en vaderlandsliefde. U ziet hoe kwetsbaar vrijheid is en welke keuzes mensen maken op het moment dat rechteloosheid, onderdrukking en vervolging de samenleving in zijn greep hebben. Een zeer actueel thema in deze gepolariseerde wereld.
Dodencel nr. 601
De dodencel nr. 601 is ingericht zoals het er in de oorlog ook uitzag met een krib, een originele ‘Kรผbelton’, een blikken kroes en houten bestek. In de muren zijn teksten te lezen die de gevangenen erin gekrast hebben. Deze zijn na de oorlog gerestaureerd. Koningin Wilhelmina heeft een door haar persoonlijk gesigneerde portretfoto beschikbaar gesteld, die boven de deur van de cel hangt. Ook ligt er een Bijbel in de cel en er staat een kristallen vaas. Het licht brandt er nu altijd.
Kruizen van de Waalsdorpervlakte
De originele kruizen van de Waalsdorpervlakte is รฉรฉn van de meest indrukwekkende stukken in het Nationaal Monument Oranjehotel.ย
Poortje
Er zijn twee poorten: de grote poort en de kleine poort.
De grote poort staat sinds de opening van het National Monument Oranjehotel op 6 september 2019 door Koning Willem-Alexander altijd op een kier. Vanaf dat moment is er altijd zicht van buiten naar binnen, en van binnen naar buiten.
Het kleine Poortje ligt naast de grote poort aan de Van Alkemadelaan. Deze poorten gaven tijdens de Tweede Wereldoorlog toegang tot het Oranjehotel. Via het kleine Poortje verlieten de terdoodveroordeelde gevangenen het Oranjehotel. Ruim 250 mensen werden vanuit deze gevangenis op de nabijgelegen Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Naast het poortje is aan de buitenmuur in 1949 een bronzen gedenkplaat aangebracht. Dit ter nagedachtenis aan de gevangenen die door deze poort werden weggevoerd. De bijzondere betekenis van dit poortje, dat aan de Van Alkemadelaan zichtbaar is, wordt benadrukt door deze toegang het hele jaar gesloten te houden, behalve tijdens de jaarlijkse herdenking van het Oranjehotel. Op die dag komen de deelnemers aan de herdenking door dit poortje binnen. De tekst op de bronzen gedenkplaat is van de oud-gevangene Antonie Donker en luidt:
‘Gedenk hun laatste gang door deze poort. Hun leven voor vrijheid en voor recht gegeven. Zet hun strijd voort’.
Buitenterrein
Het buitenterrein van het Nationaal Monument Oranjehotel is ingericht als duinlandschap. Dit is een verwijzing naar Meijendel en de Waalsdorpervlakte. Het terrein is vanaf 2020 in fases aangelegd. Het is nog steeds in ontwikkeling. De tuin nodigt uit tot reflectie.
De tuin bestaat uit verschillende delen. Naast het entreepad en in het grootste deel van de museumtuin is gekozen voor een sobere duintuin met voornamelijk helmgras, duindoorn, duinroos en kruipwilg. In enkele zones zie je het overgangsgebied van duin naar gecultiveerd landschap Hier treft u meer gevarieerde vegetatie, zoals lijsterbes, meidoorn, en kardinaalsmuts.
Ook gewassen die spontaan hun weg vanuit het nabije duingebied naar deze tuin vinden, ziet u hier, zoals allerlei soorten geraniums, grassen, vergeetmenietjes, klavers, blauwe bremraap en kegelsilene en klaprozen.
De tuin symboliseert de verbinding met het aangrenzende duingebied. Onmisbaar is ook de band met de gevangenis, waar het voormalige Oranjehotel tot 2019 deel van uitmaakte. Waar u ook loopt in de tuin, overal zie u de doorlopende buitenmuren en de hekken rondom de penitentiaire inrichting.ย
Reliรซf
Een reliรซf werd na de oorlog ter nagedachtenis aangebracht op de buitenmuur van het Oranjehotel. Het reliรซf is gemaakt van wit natuursteen. Op het reliรซf worden gevangenen afgebeeld die rond een geknotte Oranjeboom staan. Van de boom is de kroon afgebroken, waarmee uitdrukking wordt gegeven aan de bezetting. De gevangenen dragen boeien der verdrukking en worden belaagd door slangen (symbool van het kwaad). De vrouwen en mannen zijn eensgezind in hun strijd tegen de bezetter en geven elkaar vastberaden de hand.
De tekst op het reliรซf luidt: ‘Zij waren eensgezind’ en ‘1940-1945’.
Oranjehotel Junior
In het museum is Oranjehotel Junior. Dit is een volledig voor jongeren opengestelde cellengang. De cellengang was tot nu toe nog niet gerestaureerd of opengesteld voor publiek. Het is speciaal ontwikkeld voor onderwijsgroepen en individuele jonge bezoekers van 8 tot 16 jaar.
De jongeren van 10 tot 16 jaar kunnen terwijl ze opgesloten zitten in een echte cel in een interactief programma vanย 30 minutenย ontdekken wat zich hier tijdens deย Tweede Wereldoorlogย afspeelde. Het programma laat jongeren zien hoe de vrijheid van burgers onder druk kwam te staan door het ontbreken van een rechtsstaat. Het daagt hen uit na te denken over burgerrechten, vrijheid en de impact van een totalitair regime op de maatschappij. De vraag die gesteld wordt: wat betekent vrijheid voor jou?
In Oranjehotel Junior hoort en ervaart u hoe de vrijheid van gevangenen in het Oranjehotel werd afgenomen. Hoe is het om opgesloten te worden vanwege uw acties, mening of achtergrond?ย
Bij de entree hangt een bak met een vragenlijst en liggen potloden klaar. Op de vragenlijst worden door 8 gevangenen vragen gesteld. De antwoorden kunt u op de vragenlijst schrijven. Naast een open vraag wordt er per persoon een meerkeuze vraag gesteld. De meerkeuze vraag is steeds hetzelfde: Welk recht had … (naam van de gevangene) nu kunnen beschermen. Per gevangene zijn er twee antwoordmogelijkheden, zoals bijvoorbeeld vrijheid van geloof, vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten of persvrijheid.
Na de introductiefilm stapt u in รฉรฉn van de cellen, sluit u de deur, neemt u plaats aan de tafel en drukt u op de startknop. Elk verhaal duurt 9 minuten. Kies er een paar uit, of doe ze alle acht.
De acht verhalen zijn van:
- Riet Hoogland
- Mathieu Smedts
- Helen Cohen
- Anton de Kom
- Jan Steinfort
- Rosa Boekdrukker
- Bertie en Thijs Hennipman
- Arij Kop
Praktische informatie
Overige informatie
- Er kan alleen met pin worden betaald.
- U krijgt een gratis audiotour mee om de verhalen in het Oranjehotel te kunnen beluisteren.
- In het Museumcafรฉ kunt u terecht voor koffie, thee of fris.ย
- De museumwinkel heeft een assortiment boeken, ansichtkaarten en cadeau-artikelen gerelateerd aan het Oranjehotel, de Tweede Wereldoorlog en het omliggende duingebied.
- Er is een (onbewaakte) garderobe. Hier bevinden zich ook de selfservice lockers voor het opbergen van uw tas en jas.
- In het Oranjehotel is alles gelijkvloers en alle ruimtes zijn toegankelijk voor rolstoelen. U kunt een rolstoel lenen mocht dat nodig zijn.
- Fotograferen voor eigen gebruik is toegestaan.
- Voor leerlingen uit het Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs of MBO zijn er educatieve mogelijkheden.
Bereikbaarheid
Openbaar vervoer
Vanaf Station Den Haag Laan van NOI neemt u bus 23 (richting Scheveningen Noord) of vanaf Station Den Haag Centraal bus 22 (richting Duindorp). U stapt uit bij bushalte Duinkerksestraat (3 minuten loopafstand).
Auto
Nationaal Monument Oranjehotel heeft een zeer beperkte parkeergelegenheid op eigen terrein met drie plaatsen. Uw auto kun u tegen betaling op straat in de buurt parkeren. Een andere mogelijkheid is parkeren in APCOA Parking Strand (Zwolsestraat 426). Dit ligt op ongeveer 7 minuten lopen afstand van het museum.
Fiets
Nationaal Monument Oranjehotel heeft een eigen fietsenstalling.
Entree
Volwassenen: โฌ 12,50 per persoon.
Jeugd 8 t/m 24 jaar: โฌ 7,– per persoon.
Kinderen t/m 7 jaar: gratis.
Museumkaarthouders: gratis.
(Prijzen zijn van 2026).
Openingstijden
Maandag: gesloten.
Dinsdag t/m zondag: 10.30 tot 17.00 uur.
Feestdagen: 10.30 tot 17.00 uur.
Het museum is geopend op Eerste en Tweede Pinksterdag, 24 december (tot 16.00 uur), 31 december (tot 16.00 uur).
Het museum is gesloten op Eerste Kerstdag (25 december) en Nieuwjaarsdag (1 januari).
Adres
Nationaal Monument Oranjehotel
Van Alkemadelaan 1258
2597 BP Den Haag
Telefoon: 070-222 80 70
E-mail: info@oranjehotel.org
Website:
Sociale media
Tips voor uw reis naar Den Haag
Bewaar op Pinterest
