De Zaanse Schans is een openluchtmuseum in Zaandam. De Zaanse Schans in Zaandam is zo’n typisch Nederlandse plek waar veel buitenlandse toeristen komen en waar Nederlanders in de minderheid zijn. In 2020 geen hordes toeristen die op de parkeerplaatsen voor het Zaans Museum uit de bus stromen en niet weten hoe snel ze met hun selfiestick de buurt onveilig moeten maken. Dit jaar zijn het de Nederlanders die vakantie vieren in eigen land.
Ik neem u mee langs de bezienswaardigheden van de Zaanse Schans zoals de musea (Zaans Museum en Museum Zaanse tijd), winkels, ambachten (zoals weven en klompenmaken) en de vele molens.
Inhoudsopgave
De ligging van de Zaanse Schans
Openluchtmuseum De Zaanse Schans ligt in de Zaanstreek ongeveer 20 kilometer ten noorden van Amsterdam.
De geschiedenis van de Zaanse Schans
De Zaanse Schans is historisch Nederland erfgoed uit de Zaanstreek. Hier zijn oude molens, monumenten en huizen in oude glorie hersteld. U gaat op de Zaanse Schans terug naar de 17e en 18e eeuw. Via de ambachten (klompenmaken en weven), de vele molens, de mooie huizen en de verschillende musea krijgt u inzicht in het leven uit die tijd. De geschiedenis uit de Zaanstreek komt tot leven.
De naam Zaanse Schans wordt ontleend aan een aarden schans. Dit is een militair verdedigingswerk uit de Tachtigjarige Oorlog (de opstand tegen de Spaanse overheersing). Er was een schans die nooit door de Spanjaarden is veroverd, de Kalver-Schans, aan de overkant van de doorgaande weg. Er lagen in de Zaanstreek 13 van dit soort schansen, waarvan nu niets meer is te zien.
De vele molen die in de Zaanstreek stonden, hadden te maken met het vlakke landschap, de ligging ten opzichte van Amsterdam en de goede vaarwegen. Zaandam werd één van de grootste houthavens ter wereld. De houtmolens verwerkten het vele hout. De huizen in de streek werden van het hout gemaakt. De scheepsbouw, zeilweverijen, traankokerijen en smederijen waren belangrijk voor de Zaanstreek.
Het idee voor de Zaanse Schans ontstond al in 1946. Veel inwoners van de Zaanstreek waren na de Tweede Wereldoorlog bang dat dit typerende Nederlandse erfgoed verloren zou gaan. De Zaanse Schans werd een plek waar de met sloop bedreigde gebouwen werden herbouwd. Dit alles om het cultureel en industrieel erfgoed van de Zaanstreek te bewaren. Er werd gekozen om een reservaat voor de traditionele Zaanse houtbouw in te richten met oude molens, koopmanshuizen, pakhuizen en werkplaatsen.
De Zaanse Schans werd in 1972 officieel door Koningin Juliana geopend voor het publiek.
De houten huizen komen uit andere delen van de Zaanstreek. Ze zijn speciaal voor de Zaanse Schans bij elkaar gezet. Zo krijgt u een idee hoe de dorpen er hier in de 18e eeuw uitzagen en hoe de mensen hier leefden en werkten. Een deel van de huizen op de Zaanse Schans wordt nog altijd bewoond en is niet te bezichtigen.
De huizen zijn groen geverfd, dit omdat het vroeger een goedkopere kleur was dan bijv. rood. Er moest eenheid komen en in de Victoriaanse tijd werd bepaald dat in de Zaanstreek de kleur groen overheerst.
Bezienswaardigheden op de Zaanse Schans
Op de Zaanse Schans zijn veel bezienswaardigheden zoals molens, ambachten, winkels, huisjes en molens te zien. In dit deel van dit artikel vertel ik u alles over dat wat u de Zaanse Schans kunt zien. Ik houd hierbij de nummering en de kleuren op onderstaande plattegrond aan.
Ambachten
Op de Zaanse Schans worden verschillende ambachten gedemonstreerd, zoals.
- Chocolade maken
- Jisperhuisje
- Kaasmaken
- Klompenmakerij
- Kuipen en vaten maken
- Tingieten
- Weven
Wevershuis
In het Wevershuisje woonden in de 18e eeuw twee gezinnen en er stonden vijf weefgetouwen. In het Wevershuis op de Zaanse Schans staan nog steeds weefgetouwen en ook de oude bedstedes zijn bewaard gebleven. In het bijbehorende winkeltje is het mogelijk om cadeauartikelen en gebruiksvoorwerpen van textiel kopen. In het Wevershuisje wordt de ambacht van thuisweven gedemonstreerd.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Zeilenmakerspad 8, 1509 BZ Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans . (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Klompenmakerij
In de klompenmakerij ziet u hoe klompen worden gemaakt. Er worden demonstraties klompenmaken gegeven en u ziet hoe men van een blok hout een klomp maakt.
In het klompenmuseum ziet u antieke klompen met veel bijzondere exemplaren, zoals bruidsklompen, een diamanten klomp met Swarovski kristallen, schaatsklompen en Hindelooper kerkklompen uit 1675.
Het pakhuis waarin het museum en de klompenmakerij zijn gevestigd dateert uit 1750 en was vroeger een opslagplaats voor snuiftabak en graan.
In de klompenmakerij is een winkel gevestigd waar u klompen in alle kleuren en maten om echt te dragen, miniatuurklompjes, klomppantoffels, sleutelhangers en spaarpotten en andere typisch Hollandse souvenirs kunt kopen.
Nr. 2 op de kaart
Adres: Kraaienest 4, 1509 AZ Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Jisperhuisje
Het Jisperhuisje is een eenvoudig vissershuisje uit het plaatsje Jisp. Hier ervaart u het huishouden rond 1850 in elkaar stak. U kunt hier in Zaanse Streekdracht voor de schouw of in de bedstede op de foto gezet worden.
Nr. 3 op de kaart
Adres: Kraaienpad 4, 1509 AX Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: gesloten.
Website
Kuiperij Tiemstra
In Kuiperij Tiemstra wordt het ambacht van kuipen en vaten maken gedemonstreerd. Deze vaten deden dienst als verpakkingsmateriaal voor boter, melk, azijn, olie, vis, jenever, bier, wijn, groente en vruchten. De Kuiperij is een compleet ingerichte werkplaats van vatenhandel S.R. Tiemstra & Zonen uit Oostzaan. De loods waarin de kuiperij is gevestigd staat sinds 1967 op de Zaanse Schans.
Nr. 4 op de kaart
Adres: De Kwakels 2, 1509 BX Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: Open op vrijdag, zaterdag en zondag van 11.00-16.00 uur.
Website
Kaasmakerij Catharina Hoeve
Hier heeft u de mogelijkheid om heerlijke kazen te proeven. Van een simpele komijnekaas tot geitenkaas en van schapenkaas tot lavendelkaas. De boerderij is in het bezit van Henri Willig. Misschien wel bekend van zijn talrijke kaaswinkels in Amsterdam.
De Catharina Hoeve is een replica van een Oostzaanse boerderij. De boerderij werd in 1987 ter ere van het 100-jarig bestaan van Albert Heijn aan de Zaanse Schans geschonken. Het gebouw is een gemeentelijk monument.
Dagelijks wordt er door de medewerkers in klederdracht uitleg gegeven over de verschillende soorten kaas en u kunt de kazen proeven. Tijdens de demonstraties krijgt u uitleg over het hele productieproces van kaasmaken: van het melken van de geiten, schapen en koeien, tot het mengen van de melk met stremsel en zuursel tot het scheiden van de wrongel en de wei en het toevoegen van kruiden tot het persen in de kaasvorm en het aanbrengen van het kaasmerk tot aan het pekelen met water en zuiver zout, tot het drogen van de kazen op de kaasplanken en het rijpingsproces.
De kazen te koop in de boerderijwinkel. Hier kunt u ook andere souvenirs en typisch Hollandse producten, zoals de typische stroopwafels, kopen.
Nr. 5 op de kaart
Adres: Zeilenmakerspad 5, 1509 BZ Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
CacaoLab van Zaans Gedaan
Altijd al willen weten hoe u chocolade van cacaobonen maakt en waarom de Zaanstreek naar cacao ruikt? Dat kan in CacaoLab van Zaans Gedaan waar demonstraties van chocolade maken volgens 18e eeuwse technieken worden gegeven. In de winkel zijn veel producten van chocolade met allerlei smaken te koop. U kunt hier een workshop chocolade of drop maken volgen.
Nr. 6 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 25, 1509 BT Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Tinnegieterij de Tinkoepel
De tinnegieterij is als u vanaf het station komt, het eerste gebouw op de Zaanse Schans dat u ziet. De Tinkoepel staat achter in de Franse Tuin met zonnewijzer. In het gebouw wordt dagelijks het oude ambacht van tingieten gedemonstreerd. De Tinkoepel is één van de laatste tingieterijen in Nederland. Alles wat u hier ziet wordt nog met de hand in authentieke bronzen mallen gegoten. Het gebouw was oorspronkelijk een 18e eeuwse theekoepel uit de tuin van de belangrijk Zaanhuis. Rijke koopmannen bespraken er hun zaken en hielden het scheepsverkeer in de gaten. De theekoepel is een Rijksmonument en is sinds 1968 op de Zaanse Schans te bewonderen.
Nr. 7 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 1, 1509 BT Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Horeca
Op de Zaanse Schans zijn o.a. de volgende horeca gelegenheden gevestigd:
- De Hoop op d’Swarte Walvis
- Pakhuis De Kraai
Pakhuis De Kraai
Pakhuis De Kraai is nu een pannenkoekenrestaurant. De naam ‘de Kraai’ komt van de ‘Bonte Kraai’ een oliemolen die in de 18e eeuw in Wormerveer stond. Vroeger was het pakhuis een oliemolen, meelfabriek en graanopslag. Sinds 1976 staat De Kraai op de Zaanse Schans.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Kraaienpad 1, 1509 AX Zaandam
Openingstijden: dinsdag t/m zondag van 09.00-18.00 uur en op maandag van 12.00-18.00 uur.
Website
De Hoop op d’Swarte Walvis
Aan de straatkant aan de hoofdroute van de Zaanse Schans heeft De Hoop op d’Swarte Walvis een terras. Ook aan de waterkant is een groot terras met uitzicht over het water. Het restaurant is gevestigd in 3 historische panden: het voormalig dorpsweeshuis van Westzaan uit 1717, een koopmanshuis en een pakhuis. Alles is tot een geheel gevormd. U kunt hier dineren, lunchen en een drankje nemen aan de bar. De Commandeurskamer is in stijl van de walvisvaarders en heeft uitzicht over de Zaan.
Nr. 2 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 15, 1509 BT Zaandam
Openingstijden: zondag t/m donderdag van 12.00 -17.00 uur; vrijdag en zaterdag van 12.00-22.00 uur. De Baleine, de take-out aan de Zaanse Schans zijde, is dagelijks geopend van 10.30 tot 18.00 uur.
Website
Molens
De Zaanse Schans staat bekend om zijn molens. In totaal staan er 10 molens op de Zaanse Schans, waarvan 8 aan het water en twee kleinere tussen de andere gebouwen.
- Houtzaagmolen De Gekroonde Poelenburg
- Houtzaagmolen Het Jonge Schaap
- Meelmolen De Bleeke Dood en Oliemolen De Ooievaar
- Minimolens
- Molen Het Klaverblad
- Oliemolen De Bonte Hen
- Oliemolen De Os
- Oliemolen De Zoeker
- Specerijmolen De Huisman
- Verfmolen De Kat
Tickets voor de molens van de Zaanse Schans zijn verkrijgbaar via Ticket Zaanse Schans of bij de kassa van de molens. (Prijzen zijn van 2024).
Specerijmolen De Huisman
Specerijmolen de Huisman is een mosterdmolen uit 1756 waar de Zaanse mosterd werd gemaakt. Deze molen werd oorspronkelijk gebruikt voor het maken van snuiftabak. De molen is gebouwd uit delen van verschillende molens en pakhuizen. In de buurt van De Huisman stond de molen Indies Welvaren. Hier werden specerijen gemalen voor bijv. koekjesfabriek Verkade. In 1955 kwam molen De Huisman naar de Zaanse Schans en ook het interieur van de Indies Welvaren werd hier geplaatst. Na een restauratie in 2011 werd De Huisman een specerijmolen.
In de winkel kun je de originele Zaanse mosterd kopen.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 23, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Houtzaagmolen De Gekroonde Poelenburg
Deze houtzaagmolen werd in 1869 in Koog aan de Zaan gebouwd. Het is de laatste paltrokmolen die in de Zaanstreek werd gebouwd. Een paltrokmolen heeft aan 3 kanten een open werkvloer en een donker, geteerd, molenlijf. Bij het ronddraaien van de molen in de richting van de wind (kruien) wordt de molen in zijn geheel over een rolring rondgedraaid. Hij draait met het hele lijf op de wind. De paltrok wordt ook wel onderkruier genoemd. Deze molen staat vanaf 1963 op de Zaanse Schans.
Nr. 2 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 27, 1509 BT Zaandam
Entree: deze molen is niet geopend voor het publiek.
Website
Verfmolen De Kat
In Verfmolen De Kat worden grondstoffen tot pigmenten voor de ambachtelijke productie van verf verwerkt. De verf en pigmenten worden geleverd aan kunstenaars en restaurateurs over de hele wereld. Het recept komt van niemand anders dan Rembrandt van Rijn. Deze verfmolen is de enige overgebleven verfmolen in de Zaanstreek. Deze molen werd in 1646 gebouwd. In de molen worden demonstraties gegeven. Verfmolen De Kat is de drukstbezochtste molen van Nederland.
Nr. 3 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 29, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Oliemolen De Zoeker
Oliemolen De Zoeker staat sinds 1968 op de Zaanse Schans. Dit is de enige windmolen ter wereld waar nog dagelijks op oorspronkelijke manier olie uit zaden en pinda’s wordt geslagen. De molenaar en zijn gezin wonen in de molenschuur naast de molen. Vroeger was dit een poldermolen en verfmolen en sinds 1901 een oliemolen. Het is een achtkante bovenkruier. In 1968 werd deze molen op spectaculaire wijze verhuisd naar de Zaanse Schans. Door het dorp en over de bovenleidingen van het spoor. De molen stamt uit de 17e eeuw.
Nr. 4 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 31, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: deze molen is niet geopend voor het publiek, behalve op zaterdag.
Website
Houtzaagmolen Het Jonge Schaap
Houtzaagmolen Het Jonge Schaap is een zeskante, bovenkruier. Een unieke vorm voor een molen. Deze molen is gebouwd in 1680. In 2007 werd deze molen op de Zaanse Schans herbouwd, gebruik makend van de bouwmethoden uit de 17e eeuw. Nu is het in gebruik als houtzagerij en de houtverkoop (vooral eiken, iep en grenen) is de belangrijkste bron van inkomsten voor de molenaar. De molen is toegankelijk voor mindervaliden.
Nr. 5 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 31a, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Oliemolen De Os
Oliemolen De Os is in 1663 gebouwd. De kap, wieken en de stelling zijn in 1916 verwijderd. De rest van de molen is intact gebleven. De molen heeft sinds 1916 op een dieselmotor zijn werk gedaan. Dit is de markering van de overgang van wind naar andere krachtbronnen. De eigenaar heeft ook de poldermolen De Hadel en oliemolen De Ooievaar in zijn beheer.
Nr. 6 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 33-35, 1509 BT Zaandam
Entree: deze molen is niet geopend voor het publiek.
Website
Molen Het Klaverblad
De bouw van wipmolen Het Klaverblad is een particulier initiatief van Ru Pos. Hij kocht in 1973 het stukje buitendijks land, waar vroeger pakhuis Kromo stond. Hij bouwde hier een schuur en een bijgebouw. Hij bouwde de houtzaagmolen tussen 2000 en 2005. Het is een wipmolen. De naam van de molen, het Klaverblad en het logo, een klavertje vier, verwijst naar de vier dochters van de eigenaar.
Nr. 7 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 37, 1509 BT Zaandam
Openingstijden: deze molen is gesloten voor het publiek.
Website
Oliemolen De Bonte Hen
Oliemolen De Bonte Hen is in 1693 gebouwd op de plek waar de molen nog altijd staat. De Bonte Hen is een achtkante bovenkruier met een plateau rond de molen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw is de molen gerestaureerd en ingericht met belangrijke onderdelen, zoals een kantstenen, vuisters en stampers, gereedschappen die het weer mogelijk maakten om olie te produceren in de molen. De Bonte Hen heeft in het verleden meerdere blikseminslagen overleefd.
Nr. 8 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 39, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Minimolens
Op de Zaanse Schans staan nog twee minimolens.
Bij nr. 3 en 5 op de kaart
Weidemolen de Hadel staat aan het Zeilenmakerspad en dateert uit de 19e eeuw. Met de molenwieken wordt een scheprad aangedreven om het water te bewegen. Deze molen stond vroeger in Midwoud.
De Windhond is een biksteenmolen met negen stampers en een slijpsteen. Deze molens stonden overal op boerenerven of op schuren. De Windhond staat bij het Jisperhuisje.
Meelmolen De Bleeke Dood en Oliemolen De Ooievaar
Buiten de Zaanse Schans staan nog twee molens:
- Meelmolen De Bleeke Dood waar u langs loopt als u vanaf het station naar de Zaanse Schans loopt Molen de Bleeke Dood is de oudste stellingmolen van Nederland. Deze molen was tot halverwege de 19e eeuw de dorpsmolen van Zaandijk waar lokale bakkers hun tarwe moesten laten malen tot broodmeel.
- Oliemolen de Ooievaar aan de overkant van de brug over de Zaan aan de andere kant van de grote weg die langs de Zaanse Schans loopt. De Ooievaar staat naast de fabriek van Duyvis.
Nr. 9 + 10 op de kaart
Musea
Ook op de Zaanse Schans zijn musea gevestigd. Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. De musea zijn:
- Bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvekater
- Museumwinkel Albert Heijn
- Museum Zaanse Tijd
- Zaans Museum
Zaans Museum
Het Zaans Museum staat aan de rand van de Zaanse Schans. Hier is ook het informatiecentrum waar u de Ticket Zaanse Schans kunt kopen.
In het Zaans Museum zijn gebruiksvoorwerpen, kleding, fabrieksmaterialen en schilderijen uit de Zaanstreek van bekende bedrijven als Honig, Verkade, Lassie, Bruynzeel en Albert Heijn te zien. Deze bedrijven zijn allemaal in de Zaanstreek begonnen. In de Zaanstreek werd eeuwenlang cacao, rijst en olie geproduceerd. De cacao wordt er nog steeds geproduceerd, gezien de permanente cacaogeur die over de Zaanse Schans hangt.
In het Zaans Museum zijn ook een aantal schilderijen van de wereldberoemde Franse kunstschilder Claude Monet te bewonderen. Hij bezocht in 1871 de Zaanstreek en maakte 25 schilderijen en 9 schetsen van het Zaanse landschap, de molens, houten huizen en de rivier De Zaan. In het museum is zijn werk ‘De Voorzaan en de Westerhem’ te zien.
In de Verkade Experience draaien de originele koekjes en chocolademachines. Verkade begon in 1863 een patentoliefabriek dat afbrandde. Later begon hij een broodfabriek die De Ruyter heette, genoemd naar de eerste molen in Zaandam-West. Er werden brood en beschuiten gebakken.
De tijdelijke tentoonstelling ‘De Zaanstreek in oorlogstijd’ neemt u mee naar de Tweede Wereldoorlog en toont voor welke onmogelijke keuzes de Zaankanters stonden tijdens de Duitse bezetting.
In het Zaans Museum is een museumwinkel en een museumcafé gevestigd.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Schansend 7, 1509 AW Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Website
Bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvekater
Het Bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvekater dateert uit 1658. In de originele bakkerswinkel kunt u veel lekkere dingen kopen en in de bakkerij is een authentieke bakoven te bewonderen. De naam van het museum komt van de duivekater, een bekend Zaans zoetbrood. In de bakkerswinkel kunt u deze lekkernij proeven en natuurlijk kopen. Daarnaast worden hier andere bakkersproducten en snoep verkocht.
Nr. 2 op de kaart
Adres: Zeilenmakerspad 4, 1509 BZ Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.30 uur.
Website
Museumwinkel Albert Heijn
Grootgrutter Albert Heijn komt oorspronkelijk uit Zaandam. Dit pand op de Zaanse Schans is de eerste winkel van Albert Heijn. De kruidenierswinkel van Albert Heijn geeft een beeld van een kruidenierswinkel aan het eind van de 19e eeuw. In de winkel ziet u het oorspronkelijke inventaris en de inrichting uit 1887. Boodschappen doen in die tijd ging totaal anders dan dat we nu gewend zijn.
Het pand waarin de museumwinkel huist is een Rijksmonument. Het is een voorbeeld van eenvoudige Zaanse houtbouw uit de 19e eeuw. Het gebouw bestaat uit twee panden: het voorste deel is de winkel en het achterste deel is een woonhuis uit de Kerkbuurt in Westzaan. De winkel stond oorspronkelijk aan de Oostzijde in Zaandam.
Nr. 3 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 5, 1509 BT Zaandam
Entree: gratis.
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Museum Zaanse Tijd
In het Museum Zaanse Tijd is een unieke collectie Nederlandse uurwerken te zien, zoals staande horloges, authentieke Zaanse klokken en een slingeruurwerk van wetenschapper Christiaan Huygens uit de 17e eeuw. U hoort bij binnenkomst de klokken al tikken en slaan. Bijna alle klokken schijnen echt te werken hoe oud ze ook zijn. Museum Zaanse Tijd toont de geschiedenis van het Nederlandse uurwerk en een deel van de Zaanse industriële historie. Het huis waar het Museum Zaanse Tijd is gevestigd dateert uit de 17e eeuw en stond vroeger in Assendelft.
Nr. 4 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 3, 1509 BT Zaandam
Entree: Gratis toegankelijk met uw museumkaart of Ticket Zaanse Schans. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 11.00-17.00 uur.
Website
Panden
Op de Zaanse Schans zijn leuke panden en straatjes te vinden, zoals:
- Koopmanshuis
- ‘t Koopmanshuys d‘Mol
- Noorderhuis
- Zeilenmakerspad
- Zonnewijzerspad
Zonnewijzerspad
Aan het Zonnewijzerspad staan koopmanshuizen en arbeidershuizen. Deze huisjes zijn in de voor de Zaanstreek kenmerkende kleur groen geschilderd, zoals bijna alle gebouwen op de Zaanse Schans. Behalve de grootte en de versiering is er geen verschil in een arbeidershuisje of een koopmanshuis.
Boven op de huizen ziet u aan de voor- als aan de achterkant, ‘makelaars’, witte houten paaltjes’. Elk huis heeft zijn eigen ‘makelaar’. De een is eenvoudig de ander prachtig versierd en lopen spiraalsgewijs naar boven. Een makelaar was een verbinding op de punt waar het gevelvlak en twee dakvlakken van het huis samen komen.Door het doorsteken van een constructiedeel kon het dak- of gevelvlak ertegenaan gemaakt worden. De makelaars werden steeds groter en mooier versierd. De makelaars werden een statussymbool en een decoratieve bekroning van een geveltop.
Een paar bekende panden aan het Zonnewijzerspad zijn:
- De Harenmakerij op nr. 1-2: De Harenmakerij bestond uit een woonhuis uit 1743 en een werkplaats uit de 17e eeuw. Hier werden persmatten van gesponnen en bewerkte paardenharen gemaakt die werden werden gebruikt in de cacao-industrie. Het maken van de persmatten was een geheim dat nooit ontrafeld is.
- Het Arbeidershuisje op nr. 5: Het arbeidershuisje is een klein en eenvoudig huisje uit het begin van de 18e eeuw.
- Het Zaans huisje op nr. 8: Het Zaans huisje heeft slaapkamers op zolder. Iets wat zeldzaam was in die tijd. Vroeger sliep men beneden in bedsteden en werd boven gebruikt voor opslag. Bij de ingang is een klompenhuisje te zien. Hier werden de klompen uitgetrokken zodat het vuil niet mee naar binnen kon worden genomen.
De huizen werden vrij hoog van de grond gebouwd. Dit ter bescherming bij overstromingen.
Zeilenmakerspad
Aan het Zeilenmakerspad staan ook weer een aantal mooie huizen.
- Burgemeesterswoning op nr. 1: Dit huis dateert uit 1734. De uitbouw aan de zijkant wordt een luchthuis of goedjaarsend genoemd. Een uitbouw werd vaak gebouwd na een financieel goed jaar.
- Het Jagershuis op nr. 2: Dit huis uit 1623 is het oudste huis van de Zaanse Schans. De naam van het huis verwijst naar de eigenaar: Claes Jaeger. Hij was een houthandelaar met drie houtzaagmolens, die op het land achter zijn huis stonden. Nu is hier een antiekzaak gevestigd. Boven de deur aan de voorkant staat de tekst ‘Geloof oprecht, ’t komt al terecht. Dit is de zgn. dooddeur. De voordeur bevindt zich om de hoek in de uitbouw. De dooddeur is een niet gebruikte deur. Deze kwam uit in de pronkkamer, iets wat niet gepast was en dus werd de voordeur niet gebruikt, behalve bij speciale gelegenheden, zoals het uitdragen van een overledene uit het huis of het over de drempel tillen van een bruid.
- Bakkerswinkel op nr. 4: Het pand is ingericht als bakkerswinkel met een snoepwinkel en het bakkerijmuseum. De inrichting met de authentieke oven dateert uit de 19e eeuw. Dit was vroeger een woonhuis uit 1658.
Ook hier ziet u ‘makelaars’ op de gevels.
Koopmanshuis
Het Koopmanshuis was een schenking van een fabriekseigenaar. Hij wilde van het huis af wilde om zijn fabriek aan de Oostzijde in Zaandam te kunnen uitbreiden. Het pand dateert uit de vroege 18e eeuw. Het pand verkeerde in slechte staat en het zou veel geld en tijd kosten om het op te knappen. Maar het mooie interieur gaf de doorslag om het huis toch op de Zaanse Schans, aan de Kalverringdijk, te plaatsen.
Adres: Kalverringdijk 8, 1509 BT Zaandam
Noorderhuis
Het Noorderhuis was een koopmanshuis uit Zaandijk. Het Noorderhuis dateert uit de tweede helft van de 17e eeuw. Het huis werd in 1914 gekocht door de Zaanse historicus Gerrit Jan Honig. Op het dak van het Noorderhuis staat een schoorsteen met een ‘gek’. Deze ‘gek’ draait mee met de wind. De rook kan daardoor bij een harde wind niet naar binnenslaan. In het Noorderhuis is nu bed & breakfast Heerlijck Slapen gevestigd. De kamers van deze bed & breakfast hebben uitzicht op de Zaan en elke kamer heeft zijn eigen karakter.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 17, 1509 BT Zaandam
Website
‘t Koopmanshuys d‘Mol
’t Koopmanshuys d’Mol is net als het naastgelegen Noorderhuis een koopmanshuis. Dit pand dateert uit 1660. De naam komt van de eerste eigenaar, de familie Mol. De familie Mol had hun geld verdiend met de walvisvaart. Het Koopmanshuis heeft 13 kamers. Het is het grootste huis aan de Zaanse Schans. Boven de deur ziet u een uit hout gesneden familiewapen. De bijenkorf boven op het dak is het familiewapen van de familie Honig, een bekende papiermakersfamilie. Zij waren de laatste bewoners van dit pand. Het familiewapen herinnert er aan dat het bedrijf papier leverde om de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring in 1776 op te drukken. Dit politieke pamflet heeft een bijenkorf als watermerk. ’t Koopmanshuys d’Mol is onderdeel van bed & breakfast Heerlijck Slapen.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 19, 1509 BT Zaandam
Website
Varen
Nr. 1 en 2 op de kaart zijn de ferry naar Amsterdam en de rondvaartboot (Wildmillhopper).
Windmillhopper
Vanaf de Zaanse Schans is het mogelijk om een 25 minuten durende Windmillhopper te maken. Onderweg wordt het verhaal van de rol van de Zaanse Molens in de geschiedenis vertelt. De afvaart is elke 30 minuten.
Nr. 3 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 23, 1509 BT Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 10.00 tot 17.00 uur. Dinsdag gesloten.
Entree: volwassen: € 11,– per persoon, kinderen 4 t/m 12 jaar: € 7,50 per persoon, kinderen t/m 3 jaar: gratis.
Website
Winkels
Wilt u winkelen op de Zaanse Schans, geen probleem, er zijn genoeg leuke winkels te vinden, zoals:
- Antiekwinkel Jagershuis
- Cadeauwinkel Hip aan ‘t Glop & Zeepziederij
- Distilleerderij-proeflokaal de Tweekoppige Phoenix
- Fotografie op de Schans
- Souvenirswinkel Molenschuur De Bezem / Windmillshop
- Souvenirswinkel Pakhuis De Saense Lelie
- Souvenirswinkel Pakhuis Vrede
Fotografie op de Schans
Fotografie op de Schans is de eerste winkel die u ziet als u vanaf de parkeerplaats achter het Zaans Museum naar de Zaanse Schans loopt. De fotograaf staat u al op de karakteristieke brug op te wachten. Bij het verlaten van de Zaanse Schans kunt u, als u dat wilt, een foto als aandenken kopen.
Nr. 1 op de kaart
Adres: Kraaienest 1, 1509 AZ Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Pakhuis Vrede
Pakhuis Vrede is een souvenir- en geschenkenwinkel waar ook de klompenmakerij en het klompenmuseum gevestigd. De winkel is gevestigd in een vroegere zaad- en graanpakhuis met de naam Vrede. Dit staat ook groot op het dak. Het pakhuis heeft drie verdiepingen. Het gebouw stamt uit de 18e eeuw.
Nr. 2 op de kaart
Adres: Schansend 1, 1509 AW Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Molenschuur De Bezem / Windmillshop
In de Molenschuur is nu een souvenirwinkel en een fotoafdrukcentrale gevestigd. Het is de Windmillshop. Het is hier mogelijk om informatie te krijgen over de mogelijkheden voor groepsfotografie.
De molenschuur is een oud pakhuis voor zaad en olie. Het is de schuur van oliemolen De Bezem. Deze oliemolen uit 1682 stond in Wormerveer. De molen werd in 1896 gesloopt en de schuur werd in 1976 in zeer slechte staat naar de Zaanse Schans verplaatst waar de molenschuur werd herbouwd.
Nr. 3 op de kaart
Adres: Kraaienest 1, 1509 AZ Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Distilleerderij-proeflokaal de Tweekoppige Phoenix
In Distilleerderij-proeflokaal de Tweekoppige Phoenix wordt gedemonstreerd hoe in de 19e eeuw likeur werd gestookt. Deze stokerij bevindt zich in het rechterdeel van molenschuur ‘de Bezem’. Molens werden vroeger ook gebruikt voor de opslag van jenever en bier. In de stokerij is een distilleerketel te zien, waarvan de stoom van een ketel op zolder komt. In het proeflokaal kunt u uw eigen gestookte likeuren proeven.
Nr. 4 op de kaart
Adres: Kraaienest 3, 1509 AZ Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Pakhuis De Saense Lelie
In de Saense Lelie is een diamantair, goudsmederij, een Delftsblauw schilderatelier en een stroopwafelbakkerij gevestigd. Ook kunt u hier typisch Hollandse souvenirs kopen. Het pakhuis was oorspronkelijk een graanschuur uit de Westzaan. Het pakhuis stamt uit de 18e eeuw. Het was het eerste pakhuis dat op de Zaanse Schans is geplaatst.
Nr. 5 op de kaart
Adres: Zeilenmakerspad 5, 1509 BZ Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Jagershuis
Het Jagershuis is het oudste pand van de Zaanse Schans. Het huis dateert uit 1623. Nu is het een antiekwinkel. Heerlijk snuffelen tussen spullen die u misschien wel van vroeger kent. Het Jagershuis was een koopmanshuis en is nu een Rijksmonument. De vroegere eigenaar was Claes De Jager. Hij had 3 houtzaagmolens. In de tuin staat een originele waterput.
Nr. 6 op de kaart
Adres: Zeilenmakerspad 5, 1509 BZ Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Hip aan ‘t Glop & Zeepziederij
Deze winkel met hippe Hollandse cadeaus stamt uit de 19e eeuw. Het voorhuis dateert uit 1630. Naast het pand is een plein aan het water. Dit is een ‘glop’. Hier vond vroeger de overslag van materialen vanaf schepen plaats. In de zeepziederij wordt zeep, cosmetica, parfum en alles wat met hygiëne en schoonmaken te maken heeft op ambachtelijke wijze gemaakt. Er is een kleine workshopruimte.
Nr. 7 op de kaart
Adres: Kalverringdijk 21, 1509 BT Zaandam
Openingstijden: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
Website
Praktische informatie
Handige weetjes
- De Zaanse Schans is niet zo geschikt voor mensen die in een rolstoel of scootmobiel zitten of met een rollator lopen. Er zijn wel laagdrempelige bruggen en invalidentoiletten bij de hoofdingang en het Zaans Museum. De huizen, winkels en molens zijn niet geschikt voor rolstoelgebruikers. Molen de Jonge Schaap is rolstoeltoegankelijk.
- Honden zijn, mits aangelijnd, welkom op de Zaanse Schans.
- Niet alle huizen zijn openbaar toegankelijk, omdat sommige huizen nog bewoond worden.
Bereikbaarheid
De Zaanse Schans ligt ongeveer 20 kilometer van Amsterdam. De Zaanse Schans is met het openbaar vervoer, met de auto en de fiets heel goed bereikbaar.
Bus
Vanaf december 2023 rijdt EBS naar de Zaanstreek. Raadpleeg de Reisplanner van EBS voor de exacte tijden.
Trein
Het treinstation Zaandijk-Zaanse Schans is het dichtstbijzijnde treinstation voor de Zaanse Schans. Ieder half uur gaat er een stoptrein vanaf Amsterdam Centraal Station en Station Sloterdijk naar het treinstation Zaandijk-Zaanse Schans. De treinrit duurt vanaf Amsterdam Centraal Station 17 minuten. Vanaf het station Zaandijk-Zaanse Schans is het nog ongeveer 15 minuten lopen naar de Zaanse Schans.
Auto
Als u uw navigatiesysteem gebruikt, voer dan Schansend 7 in Zaandam in. Aan de Leeghwaterweg in Zaandam achter het Zaans Museum kunt u uw auto parkeren voor de Zaanse Schans en het Zaans Museum. In juli en augustus kost parkeren € 15,– per auto.
Veerdienst
Vanaf Amsterdam Centrum kunt u met de veerdienst de Zaanboot naar de Zaanse Schans varen. De boottocht duurt bijna 2 uur.
Boot
Er zijn twee openbare steigers bij de Zaanse Schans. Hier kunt u uw eigen boot aanmeren.
Fiets
De Zaanse Schans is vanuit Zaandam en Amsterdam per fiets goed bereikbaar. Er loopt een doorgaand fietspad over de Zaanse Schans. Het deel tussen de huizen is te smal, fietsen is daar niet toegestaan. Bij de parkeerplaats zijn voldoende fietsenrekken om uw fiets te stallen.
Entree
De Zaanse Schans is gratis te bezoeken.
Voor sommige musea, ambachten of molen moet u entree betalen. Het Zaans Museum, het Weverijhuisje en Museum de Zaanse Tijd zijn gratis te bezoeken met uw museumkaart.
Een andere optie is om online of bij het Ticket Zaanse Schans te kopen. Deze kost € 17,50 per persoon, kinderen van 4-17 jaar betalen € 12,50 per kind en kinderen jonger dan 4 jaar zijn gratis. (Prijzen zijn van 2024).
Ticket Zaanse Schans geeft toegang tot het Zaans Museum, de Verkade Experience, het Molenmuseum, het Wevershuis en de Kuiperij, de Stijlkamer Kalverringdijk, alle molens (die op dat moment open zijn) en Museum Zaanse Tijd. Daarnaast ontvangt u een digitale audiotour (beschikbaar in Nederlands en Engels) en mag u gebruik maken van de toiletten. Het gebied en overige locaties zijn vrij toegankelijk.
U kunt u ticket printen of op uw smartphone laten scannen bij de deelnemende musea, molens (die op dat moment open zijn) en erfgoed locaties.
Openingstijden
April t/m september: dagelijks van 09.00-17.00 uur.
De meeste attracties zijn ook tussen 09.00-17.00 uur geopend.
Sommige attracties zijn niet alle dagen geopend.
Van oktober t/m maart zijn de openingstijden aangepast.
Voor actuele openingstijden verwijs ik u naar de website van de Zaanse Schans.
Overnachten
Op de Zaanse Schans heeft u de mogelijkheid om in Bed & breakfast Heerlijck Slaapen op de Zaanse Schans te overnachten. Deze B&B heeft kamers in drie verschillende huizen die naast elkaar liggen: ’t Glop, D’Mol, Het Noorderhuis en De Walvis.
Een andere mogelijkheid is om in het 4* hotel Inntel Hotels Amsterdam Zaandam te overnachten. Dit hotel bij het station in Zaandam heeft een opvallend design. De gevel van het hotel bestaat uit opgestapelde typisch Zaanse Huisjes en is geschilderd in 4 kleuren Zaans Groen. De kamers zijn ingericht met Zaans design.
Meer overnachtingsmogelijkheden in Zaandam of omgeving vindt u op Booking.com.
Excursies
Adres
Zaanse Schans
Schansend 7
1509 AW Zaandam
Telefoon: 075 – 204 75 10
E-mail: info@dezaanseschans.nl
Website
Sociale media
Bekijk ook: Foto’s van de Zaanse Schans in Zaandam
Tips voor uw reis naar Zaandam
Bewaar op Pinterest
