Een verslag van etappe 10 t/m 13 van het Pad van de Vrijheid. Deze vier etappes lopen van Lunteren naar Wageningen. Het Pad van de Vrijheid heeft een lengte van 150 kilometer rond Wageningen. Ik loop dit Pad van de Vrijheid om 80 jaar bevrijding te vieren. Het Pad van de Vrijheid wil de gewonnen vrijheid herdenken en vieren. Mijn belevenissen en mijn route leest u in dit artikel.
Inhoudsopgave
De afgelopen jaren heb ik het Westerborkpad en Oudste wandelroute van Nederland. Tijdens een van deze wandelingen werd het idee geboren om meer lange afstandswandelingen etappe voor etappe te lopen. In het kader van 80 jaar bevrijding in 2025 heb ik het Pad van de Vrijheid gekozen als mijn volgende lange afstandswandeling.
Het Pad van de Vrijheid is een wandelroute van ongeveer 150 kilometer rondom Wageningen. Het Pad van de Vrijheid telt 13 etappes.
In dit artikel neem ik u mee naar etappe 10 tot en met 13:
- Etappe 10 : Lunteren – Veenendaal De Klomp
- Etappe 11 : Veenendaal De Klomp – Veenendaal Prattenburg
- Etappe 12 : Veenendaal Prattenburg – Rhenen
- Etappe 13 : Rhenen – Wageningen
Wat is het Pad van de Vrijheid
Het Pad van de Vrijheid is een wandelroute van ongeveer 150 kilometer rondom Wageningen. Het Pad van de Vrijheid telt 13 etappes.
De wandelroute passeert 18 dorpen en steden in de gemeenten Wageningen, Rhenen, Neder-Betuwe, Overbetuwe, Renkum, Arnhem, Ede en Veenendaal.U loopt over de beboste hellingen van de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, en door de afwisselende landschappen van de Betuwe en de Gelderse Vallei. Prachtige uitzichten over de Nederrijn doen bijna vergeten hoe hier is gestreden om de vrijheid. De Grebbeberg en de gebieden rond Oosterbeek, Ede, Opheusden en Driel waren het gruwelijke decor van de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.
Deze indrukwekkende wandelroute biedt u de mogelijkheid om al wandelend, vrijheid te herdenken, te beseffen en te beleven. Kijk ook naar de toekomst en inspireer mensen om u eigen vrijheid verder vorm te geven. Wat doet u met het geschenk van de vrijheid in uw leven? Het thema vrijheid is in een landschap heel mooi zichtbaar. Soms geeft een hoog hek associaties en soms ziet u letterlijk vrijheid ontstaan door een vogel die wegvliegt. Helemaal in het kader van 80 jaar bevrijding dat in 2025 werd gevierd.
Begin- en eindpunt van het Pad van de Vrijheid is Hotel De Wereld in Wageningen, de plek waar in 1945 de capitulatieonderhandelingen plaatsvonden. In de naastgelegen aula werd een dag later de vrede getekend. Wageningen wordt ook wel Stad der Bevrijding genoemd. Het Pad van de Vrijheid wil de gewonnen vrijheid herdenken en vieren.
In de wandelgids staat heel veel achtergrondinformatie over de Tweede Wereldoorlog en bijna honderd markante punten langs de route die de angstige, heldhaftige en soms bizarre verhalen die de periode 1940-1945 tastbaar maken. De volledige route van het Pad van de Vrijheid staat op de website van Pad van de Vrijheid. Ik volg het Pad van de Vrijheid van de wandelgids en vooral ook via de GPS op de telefoon. Er zijn GEEN markeringen onderweg. Er is per etappe een podcast gemaakt. Deze kunt u vinden op de website van Pad van de Vrijheid.
Etappe 10 : Lunteren – Veenendaal De Klomp
Vanaf het station van Lunteren loopt u door de Wilbrinkstraat naar het centrum van Lunteren. Via een pad naast het Kruidvat loopt u direct het centrum weer uit.
Via de Reeënlaan en Hindelaan loopt u naar de drukke Postweg. Deze weg volgt u meer dan een kilometer. Het Pad van de Vrijheid is samengesteld uit klompenpaden, lange afstandspaden, streekpaden en eigen bedenksels. U moet, om dat aan elkaar te rijgen, langs minder mooie (asfalt)wegen lopen. Dit was deze etappe het geval, want het begin was niet leuk.
De Postweg loopt onder de A30 door. Hierna is er geen fietspad meer. De weg is onoverzichtelijke met een bocht in de weg waardoor u niet zie of er verkeer van de andere kant komt.
De route volgt vanaf hier het klompenpad Nederwoudsepad. Een klompenpad is een wandelpad die tussen zonsopgang en ondergang open is voor wandelaars die houden van rust en landschap. De paden lopen over particuliere grond, soms door weilanden met vee. Met de grondeigenaren zijn afspraken gemaakt over de openstelling voor wandelaars. Er zijn inmiddels ruim 160 Klompenpaden. Klompenpaden liggen verspreid over de provincies Utrecht en Gelderland. Dit klompenpad heeft een oranje markering.
De onverharde Drieënhuizerweg loopt recht toe recht aan. Af en toe loopt u langs een boerderij.
Aan het eind komt u uit op de Klomperweg. Bij een klein bos wijst de route naar een doorgang die niet goed zichtbaar is. Deze doorgang gaat over een droge sloot met bramenstruiken aan de ene kant en brandnetels aan de andere kant en een pad bestaande uit boomstammen die ook nog ietsjes naar beneden loopt en na de sloot weer omhoog. U loopt een stukje door het bos en komt uit bij een vijver.
U loopt om de vijver en komt weer uit op de Klomperweg tegenover een bushalte. U kunt het stukje door het bos mijden door gewoon rechtdoor te lopen. U komt dan ook bij de bushalte. U volgt nog steeds de route van het klompenpad Nederwoudsepad.
Het gebied heet de Fliert. U loopt de lange Zwetselaarsepad uit. Er zijn een paar weilanden en hier en daar een boerderij. De weg is deels onverhard, deels asfalt.
U komt uit op de Fliertseweg. Links staat Huis Roodselaar. Dit is Thomashuis Lunteren. Het is een woonvorm voor 9 verstandelijke gehandicapte bewoners.
Aan de overkant zijn verschillende ingangen van Landgoed Roodselaar. Deze ingangen zijn afgezet met een wit hek met de naam Landgoed Roodselaar. Bij de ingang staat een Sequoia-achtige boom, een boom uit de cipresfamilie.
Het is een nieuw landgoed met een bos. U blijft de route van het klompenpad Nederwoudsepad volgen. De paadjes kronkelen zich over het landgoed. Bij de Fliertsebeek loopt u het landgoed weer af. Hier lopen verschillende klompenpadenroutes.
U komt uit op de Slaperdijk. Vanaf hier volgt u de route van klompenpad Jufferpad.
Dit is de Grebbelinie. De Grebbelinie is een verdedigingslinie die loopt van Rhenen via Amersfoort naar Bunschoten. De Slaperdijk is er maar een klein stukje van. De Slaperdijk is een smal grind-fietspad die u een paar kilometer volgt.
De Slaperdijk is in de 17e eeuw aangelegd om overstroming van de Rijn tegen te gaan. Bij de doorbraak van de Grebbedijk in 1711 hield de Slaperdijk het water tegen. In 1855 brak de Slaperdijk echter wel door. Sinds het einde van de 16e eeuw waren er plannen om een linie in de Gelderse Vallei aan te leggen. Uiteindelijk werd de Grebbelinie tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748) aangelegd. Het was een waterlinie, die bestond uit een dijk die van zuid naar noord door de Vallei liep, met aan de oostzijde een serie inundatiegebieden. Om te voorkomen dat het water in een keer door zou lopen naar de Zuiderzee werd de Vallei door een aantal west-oost lopende dijken in segmenten (‘kommen’) verdeeld, elk met een eigen waterpeil. De Slaperdijk heeft als één van de dwarsdijken of ‘komscheidingen’ gefunctioneerd. Tegelijk maakte de Slaperdijk het mogelijk om droog door de inundatiegebieden te komen. Het hoort nu bij de Grebbelinie. Nog voor de Tweede Wereldoorlog werd de een groot deel van de Grebbelinie opgeheven. In 1939 werd er door de dreiging gemobiliseerd. De oude vesting werd weer in staat van verdediging gebracht. De hoofdverdediging van Nederland was de Hollandse Waterlinie en de Grebbelinie kreeg haar functie als vooruitgeschoven linie terug onder de naam Valleistelling. Na de Duitse inval in Polen, 1 september 1939, arriveerden 200.000 mannen in de Valleistelling. In februari 1940 werd de Grebbelinie de hoofdverdedigingslinie. Hier was betere camouflage mogelijk.
Het gaat wat op en af. Halverwege is er een onderbreking omdat de N234 de Slaperdijk doorkruist. Het tweede deel is over het algemeen veel drukker met fietsers die vanaf het bezoekerscentrum komen. De Slaperdijk eindigt bij de achteringang van Fort aan de Buursteeg.
U kunt een rondje over het terrein van Fort aan de Buursteeg lopen. In een bosage staat het kunstwerk ‘Eenheid van Alles’ van Ton Kroes. Het is een zogenaamde dodeceäder, een kubusachtige vorm van metaal die als een soort uitkijkpost op de westelijke hoek van het fort staat. Binnenin, u kunt ze door de spleten in het kunstwerk zien, zijn de symbolen van godsdiensten geschilderd. Ton Kroes wil met deze kunstzinnige kazemat oproepen tot samenwerking. ‘Ongeacht welke godsdienst. We zijn samen verantwoordelijk voor elkaar en voor onze aarde.’
Fort aan de Buursteeg is een aarden vestingwerk van de Grebbelinie. Het fort werd in 1786 aangelegd op de plaats waar de Buursteeg en de Slaperdijk bij elkaar komen. Het fort is maximaal 500 meter lang en 300 meter diep, inclusief grachten. Het is het grootste bewaard gebleven fort van de Grebbelinie. Door de grootte van het fort konden hier een paar honderd militairen binnen de vestingwallen bivakkeren.
In mei 1940 bivakkeerden hier een paar honderd militairen binnen de vestingwallen. Hier werd een anti-tankgracht gegraven, een mijnenveld aangelegd, prikkeldraadversperringen opgeworpen en zeven kazematten gebouwd. Ook wam er een pantserafweergeschut in de vorm van een 6-veldkanon en een mortier. Verder werden hier door de soldaten loopgraven ter verdediging aangelegd. Het fort kwam bij de Duitse aanval onder vuur te liggen, maar er is geen soldaat gesneuveld.
Nu is het fort een bezoekerscentrum. Tijdens uw bezoek bekijkt u eerst de korte film in het zaaltje naast de winkel. Deze film gaat over de geschiedenis van de Grebbelinie. Daarna krijgt u boven op het dakterras uitleg van een medewerker over de Grebbelinie. Als hij uitgepraat is, kunt u de bovenverdieping van het bezoekerscentrum bekijken. Er is binnen een interactieve landschapstafel. Ook zijn er voorwerpen, een tijdlijn, veldtelefoons en een loopgraafreconstructie met animaties die de geschiedenis van het gebied verlevendigen.
Buiten staan de acht houten soldaten. Zij, en een ijsvogel, bewaken en verbeelden een bijzondere geschiedenis van oorlog en vrede.
Naast het bezoekerscentrum is Restaurant Grebbelounge gevestigd. Bij de ingang van het terrein van het fort staat het bord van het klompenpad Jufferpad. Het fort is het beginpunt van dit klompenpad.
Openingstijden
Maandag: gesloten. Dinsdag t/m vrijdag van 10.00-17.00 uur en zaterdag en zondag van 12.30-16.00 uur (deze openingstijden gelden voor de maanden maart t/m oktober).
Entree
Volwassene € 6,– per persoon, kinderen van 6 t/m 12 jaar: € 3,50 per persoon en kinderen van 0 t/m 5 jaar: gratis. Museumkaart is NIET geldig.
Adres
Grebbelinie Bezoekerscentrum
Buursteeg 2
3927 EJ Renswoude
Website
Na een eventeel bezoek aan Fort aan de Buursteeg loopt u via een grindpad langs de Klompersteeg en een stukje door De Klomp naar Station Veenendaal De Klomp. Dit is de grens van de provincies Gelderland en Utrecht. De Klomp hoort bij de provincie Gelderland en Veenendaal ligt in de provincie Utrecht. Net voor het stoplicht voor het station staat het Bevrijdingsmonument van De Klomp.
Op het monument staat de tekst:
1945-1995
50 jaar bevrijding
De Klomp 9 mei 1945
bevrijd door eenheden van
49 British Infantry Division
Polar Bear Division
Op het bord naast de steen staat van ‘Het verhaal van Ede’, met in het kort hoe De Klomp als een van de laatste plaatsen in Nederland werd bevrijd.
Even verderop is Station Veenendaal De Klomp.
Route
Deze 10e etappe van het Pad van de Vrijheid loopt van Lunteren naar Veenendaal De Klomp.
Afstand
De totale afstand van deze 10e etappe van het Pad van de Vrijheid tussen Lunteren en Veenendaal De Klomp bedraagt 12 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
Tijdens deze 10e etappe van Lunteren naar Veenendaal De Klomp komt u langs het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Fort aan de Buursteeg en het buitenterrein van het fort.
Bereikbaarheid
Station Lunteren is per trein bereikbaar vanaf Amersfoort Centraal Station of via Station Ede-Wageningen.
Station Veenendaal De Klomp ligt aan de spoorlijn Arnhem – Utrecht Centraal Station.
Overnachten
Etappe 11 : Veenendaal De Klomp – Veenendaal Prattenburg
Vanaf Station Veenendaal De Klomp loopt u dezelfde route als tijdens de 10e etappe. Aan de andere kant van het stoplicht voor het station staat het Bevrijdingsmonument van De Klomp.
U loopt via een voetpad langs een doorgaande weg naar het Grebbelinie Bezoekerscentrum bij Fort aan de Buursteeg. De beschrijving staat bij etappe 10.
Uw wandeling van etappe 11 begint bij het bezoekerscentrum. Via een tunnel loopt u naar de andere kant van het spoor. U volgt hier de route van klompenpad Jufferpad. Een klompenpad is een wandelpad die tussen zonsopgang en ondergang open is voor wandelaars die houden van rust en landschap. De paden lopen over particuliere grond, soms door weilanden met vee. Met de grondeigenaren zijn afspraken gemaakt over de openstelling voor wandelaars. Er zijn inmiddels ruim 160 Klompenpaden. Klompenpaden liggen verspreid over de provincies Utrecht en Gelderland. Dit klompenpad heeft een roze markering. Honden zijn op dit deel van deze etappe niet toegestaan.
Dit deel hoort nog bij Fort aan de Buursteeg.
Via een bruggetje en klimmetje loopt u het gebied aan de andere kant van het spoor in. Hier stuit u op een kazemat en een loopgraaf.
U loopt een stukje door het bos over de punten van het Hoornwerk en stuit daar op een Duitse bunker, de Pantherstellung. De bunkers waren onderdeel van een Duitse linie uit de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. Er naast staat de Kochbunker die bestaat uit een basisvorm van een deksel in diverse varianten met daaronder een koker/buis.
U loopt het bos uit en via twee overstappen komt u uit in een weiland. U volgt nog altijd het Jufferpad. Tijdens het broedseizoen van 15 maart t/m 15 juli is dit deel van de route afgesloten en moet u omlopen. Mijn wandeling gaat dwars door het weiland. Via een overstap komt u op een smal pad uit. Via een overstap komt u uit op de verharde Schalm en Kooiweg. De Kooiweg gaat onder de snelweg A12 door. Aan de andere kant van de snelweg neemt u een onverhard pad langs het water en de boomrand. Aan het eind loopt u weer op een verhard pad.
Dit is de Roode Haan bij het Valleikanaal. De Roode Haan werd in de 18e eeuw aangelegd als schakel in de verdedigingslinie tussen de Amerongse Berg en de Emminkhuizerberg. Het was een onderdeel van de Valleeistelling. In de kazematten stond luchtafweergeschut. Het Valleikanaal werd in 1935 aangelegd om de afwatering in de Gelderse Vallei te verbeteren. Het graven het kanaal was aan het begin van de Tweede Wereldoorlog nog niet klaar maar het hielp wel om delen van de Vallei onder water te zetten. Het Werk aan de Roode Haan bestaat uit restanten van het beton van de kazematten. Hier schijnen ook ijsvogels te zitten.
Via de Kooiweg en de Munnikenweg loopt u via een brug en een pad langs het water naar een fietspad achter een woonwijk van Veenendaal langs. Rechts ligt een natuurgebied met daarachter de Slaperdijk. U passeert een paar vogelkooien met mooie vogels erin en in een ander verblijf lopen een paar cavia’s. De vogels en cavia’s kunnen niet ontsnappen, er zit een gaas over hokken gespannen.
Verderop aan de linkerkant passeert u een kinderboerderij.
U loopt door tot het einde van het fietspad. Via de Haspel, Slaperdijk en de Dwarsweg loopt u een bosgebied in. Het bosgebied is onderdeel van Boswacherij Amerongen. Het bospad dat in de routebeschrijving staat is moeilijk te zien. Het wordt aangegeven met een teken van een streekpad op een boom. U wandelt door het bos langs Vakantiepark Amerongse Berg van Landal.
U komt uit bij een grote zandvlakte. Langs de paden staan heideplanten.
U komt uit op Landgoed Prattenburg. Via bospaden wandelt u langs Huis Prattenburg, een in 1887 gebouwd huis met kasteelachtig uiterlijk omgeven door een tuin in de landschapsstijl. Landgoed Prattenburg ligt op de Utrechtse Heuvelrug. Het landgoed meet ruim 430 hectare en bestaat grotendeels uit bos. Het landgoed is sinds 1694 in het bezit van de familie Van Asch van Wijck. U ziet het huis vanuit de verte.
Niet ver van Huis Prattenburg staat sinds 2017 een monument voor vermoorde verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog. Het monument bestaat uit een stenen kruis. Voor het herdenkingskruis ligt een natuurstenen gedenkplaat. Het geheel is geplaatst in een rechthoekig grindperkje en wordt omringd door groen.
De tekst op de gedenkplaat luidt:
‘Ter nagedachtenis aan de verzetsstrijders die in de Tweede Wereldoorlog om het leven zijn gebracht en van wie de ‘graven’ nooit zijn gevonden’.
Veel nabestaanden van deze slachtoffers voelen nog altijd het gemis van een graf. Veel nabestaanden keken jarenlang uit na de terugkomst van een familielied. Vicky van Asch van Wijck-von Papen is de huidige bewoonster van Huis Prattenburg. Haar vader werd weggevoerd uit zijn onderduikadres in Amsterdam toen Vicky 1 jaar oud was. Haar vader, Felix von Papen, was een verzetsstrijder die in 1933 gevangen werd gezet in Berlijn vanwege zijn anti-nazigezindheid. Hij heeft ok gevangengezeten in het Oranjehotel in Scheveningen en in concentratiekamp Buchenwald.
U wandelt verder over het landgoed. U komt uit bij de hoek van de Cuneraweg en de Veenendaalsestraatweg. Hier loopt u ook tijdens etappe 9 en etappe 10 van de Oudste wandelroute van Nederland. Vlakbij de bushalte aan de overkant richting Veenendaal staat oorlogsmonument: Het Kruis op de berg, dat is opgericht ter nagedachtenis aan zes Nederlanders die hier op 20 november 1944 door de bezetter zijn gefusilleerd.
De dood van deze zes Nederlanders was een represaillemaatregel na een vuurgevecht tussen verzetsmensen uit Rhenen en een Duitse onderofficier uit Veenendaal. Zes ‘Todeskandidaten’ moesten boeten als afschrikwekkend voorbeeld. Drie van hen kwamen uit de gevangenis aan de Weteringsschans in Amsterdam en drie uit de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht. Een naam die mij direct opvalt is die van Ds. Ader. Hij was predikant in het Oost-Groningse Nieuw-Beerta. In 1942 vroeg een bevriende Joodse fotografe hem om een onderduikplek. Enkele tientallen mensen zaten ondergedoken bij het echtpaar en overleefden zo de oorlog. Ook in Amsterdam hielp Bas Ader honderden Joden aan een onderduikadres. Door verraad werd hij in juli 1944 opgepakt en gevangengezet. Ik heb thuis twee boeken liggen die het verhaal van Ds. Ader en zijn vrouw vertellen: Een Groninger pastorie in de storm en Te mogen léven!
Vanaf deze bushaltes kunt u twee kanten op: of u neemt de bus naar NS station Veenendaal-De Klomp of u reist met buslijn 50 van Syntus naar Utrecht Centraal Station.
Route
Deze 11e etappe van het Pad van de Vrijheid loopt van Veenendaal De Klomp naar Veenendaal Prattenburg.
Afstand
De totale afstand van deze 11e etappe van het Pad van de Vrijheid tussen Veenendaal De Klomp en Veenendaal Prattenburg bedraagt 12 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
Tijdens deze 11e etappe tussen Veenendaal De Klomp en Veenendaal Prattenburg komt u langs een paar interessante bezienswaardigheden:
- Grebbelinie Bezoekerscentrum bij Fort aan de Buursteeg en het terrein van het Fort
- Boswachterij Amerongen
- Landgoed Prattenburg met het Huis en het oorlogsmonument
- Oorlogsmonument Het Kruis op de berg
Bereikbaarheid
Station Veenendaal De Klomp ligt aan de spoorlijn Arnhem – Utrecht Centraal Station. Er stoppen intercitytreinen op dit station.
Vanaf het eindpunt van deze etappe, bushalte Rhenen, Rhenendael-West, kunt u met buslijn 50 van Syntus naar Station Veenenendaal De Klomp reizen of u reist met de bus naar Utrecht Centraal Station.
Overnachten
In De Klomp en Veenendaal en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten.
Onderweg loopt u langs Vakantiepark Amerongse Berg van Landal.
Etappe 12 : Veenendaal Prattenburg – Rhenen
De bushalte bij Station Veenendaal staat voor het oorlogsmonument ‘Monument voor de Gevallenen’. Het is een bronzen beeldengroep van een staande mannenfiguur met toorts en gebalde vuist en een liggende mannenfiguur. Achter het beeld staat in een halve cirkel een zwart marmeren gedenksteen. Dit monument herdenkt 79 inwoners van Veenendaal die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog en 9 die zijn omgekomen in de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog.
Naast dit monument staat het vrijheidsmonument met 3 gedichten over vrijheid en herdenking: ‘Vrijheid’ van Anne Jacobs, ‘De vrijheid omarmd’ van Jan van Zwam en ‘Herinner’ van Thom Hiensch.
Vlakbij de bushalte Rhenen, Rhenendael-West aan de overkant richting Veenendaal staat oorlogsmonument: Het Kruis op de berg, dat is opgericht ter nagedachtenis aan zes Nederlanders die hier op 20 november 1944 door de bezetter zijn gefusilleerd. De dood van deze zes Nederlanders was een represaillemaatregel na een vuurgevecht tussen verzetsmensen uit Rhenen en een Duitse onderofficier uit Veenendaal.
Vanaf de bushalte loopt u landgoed Prattenburg op. Landgoed Prattenburg ligt op de Utrechtse Heuvelrug. Landgoed Prattenburg is een van de vele buitenplaatsen op de Utrechtse Heuvelrug. Het landgoed meet ruim 430 hectare en bestaat grotendeels uit bos. Het landgoed is sinds 1694 in het bezit van de familie Van Asch van Wijck. U loopt in een redelijk rechte lijn dwars door het bos van het landgoed. U komt uit bij de uitgang tegenover Residence Rhenen. Etappe 9 en etappe 10 van de Oudste wandelroute van Nederland gaat hier ook langs.
U steekt de drukke doorgaande Veenendaalsestraatweg over. U neemt het bospad dat langs Residence Rhenen gaat. Onderweg is er een zijpad om naar deze horecegelegenheid te gaan, mocht u hier een kop koffie of iets anders willen nuttigen. Hotel Berg en Bosch dat hier tot in de oorlog stond werd in brand gestoken door de Duitsers omdat ze vermoedden dat hier verzetsactiviteiten plaatsvonden. Na de oorlog werd het koetshuis een restaurant met Michelin-sterren. In 1971 werd het restaurant verkocht. Om in de jaren negentig weer open te gaan onder de naam Residence Rhenen met een koetshuis en een restaurant in de oranjerie.
U loopt rechtdoor via het bospad. Via een olifantenpaadje kunt u hier een stukje afsnijden.
U komt na uw wandeling door het bos uit via een zijpad uit bij uitzichtpunt Kwintelooyen. Bij het uitzichtpunt staan een paar bankjes. Het uitzicht op Landgoed Kwintelooyen met op de verre achtergrond de Gelderse Vallei is geweldig. U kunt hier via een aangelegd pad de heuvel aflopen. Ik geniet vanaf een van de bankjes van het uitzicht. De 10e etappe van Oudste wandelroute van Nederland gaat hier ook langs.
Met de lange trap loopt u naar beneden. De treden zijn ongelijk, uitkijken dus. Veel wandelaars nemen de omgekeerde weg en gaan met de trap naar boven. De trap telt 169 treden. Als u bovenaan de trap staat, staat ongeveer 50 meter hoger dan onderaan de trap.
Eenmaal beneden slaat u rechtsaf en volgt het pad met het bos aan uw linkerhand.
U volgt het pad tot aan een paar picknickbanken. Een eindje verderop ligt horecagelegenheid House of Bird Kwintelooijen. Bij de picknickbanken loopt u een steil bospad op. Aan uw rechterkant ligt in de diepte een mountainbiketrail.
Op een kruising van paden slaat u linksaf. U wandelt op landgoed Dikkenberg. Dikkenberg is een landgoed van 140 hectare rondom de voormalige zandafgraving Kwintelooyen in de gemeente Rhenen. Het natuurgebied ligt tussen landgoed Kwintelooyen en Plantage Willem III. Het is in gebruik als dagrecreatiegebied. Vanaf hier volgt u een tijdje de rood-witte markering van het Trekvogelpad.
U komt uit bij de Paasheuvel. De Paasheuvel is 52,9 meter hoog. Het hoogste punt van de berg is een kunstmatig opgeworpen heuvel waar met Pasen het paasvuur werd gebrand. De eigenlijke top lag ongeveer 200 meter westelijker. De Paasheuvel is het middelpunt en tevens hoogste punt is van het Sterrenbos. Dat was in de 18e eeuw een vorm van barokke tuinarchitectuur met zichtlijnen en lanen op een bepaalde manier (stervorm) gegroepeerd. Via een trap kunt u naar boven lopen. Op de heuvel ligt een steen met richtingaanwijzers.
Via een paar mooie bospaden komt u uit bij Huis Remmerstein. Het huis is in 1912 gebouwd. Het huis is ontworpen door Samuel de Clerck in de stijl van Berlage. Hier werden in de Tweede Wereldoorlog Nederlandse officieren ingekwartierd. De tuinman van het huis stelde zijn tuinmanshuis beschikbaar voor Joodse vluchtelingen. Ook het landhuis zelf diende als opvangplek voor Joodse- en andere onderduikers. Ook vonden geestelijk gehandicapte kinderen uit een nabijgelegen internaat hier onderdak tijdens de oorlog.
Onder de rieten kap van Huis Remmerstein is een brief gevonden van een Britse parachutist die in de Tweede Wereldoorlog een crash overleefde en vervolgens ontsnapte aan de Duitsers. Op 18 september vertrok Frank McNaught, Brits parachutist van het 11e bataljon van het Parachute Regiment, naar Nederland. Hij zou gedropt worden tijdens operatie Market Garden. Zijn vrouw bleef in Groot-Brittannië achter. McNaught’s vliegtuig werd onderweg beschoten en stortte in de buurt van Achterberg neer. McNaught overleefde de crash en wist onder te duiken op de Buitenplaats Remmerstein. Hier verbleef hij, samen met Amerikaanse piloten, op zolder en schreef hij een brief aan zijn vrouw over zijn ervaringen van de laatste dagen. De brief eindigde abrupt en werd op de zolder verstopt achter het dakbeschot in een Amerikaans holster. In de brief schrijft hij: ‘I have missed you a lot my darling. I love you more than anyone else in this world, all this time here I have been tortured.’
Door het bos wandelt u richting Rhenen.
U komt na verschillende bospaden uit bij de doorgaande weg door Rhenen. Deze steekt u over en slaat linksaf Buitenomme in. Recht voor u is horecagelegenheid Moeke gevestigd. U loopt de Buitenomme af. Vanaf hier heeft u een mooi zicht op de Cunerakerk.
Bij Schoutenboogaardweg 2 slaat u rechtsaf en wandelt u via een pad tussen de weilanden door naar de Nederrijn. Aan het eind van pad slaat u rechtsaf en loopt parallel aan de rivier richting de brug.
U loopt onder de brug door en slaat direct linksaf de Zwarteweg in. Voor u ligt Station Rhenen. U steekt voor het station een drukke kruising over en via de parkeerplaats van het station loopt u het station in.
Route
Deze 12e etappe van het Pad van de Vrijheid loopt van Veenendaal Prattenburg naar Rhenen.
Afstand
De totale afstand van deze 12e etappe van het Pad van de Vrijheid tussen Veenendaal Prattenburg en Rhenen bedraagt 12 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
Tijdens deze 12e etappe tussen Veenendaal Prattenburg en Rhenen komt u langs een paar interessante bezienswaardigheden:
- Oorlogsmonument Het Kruis op de berg
- Landgoed Prattenburg
- Residence Rhenen
- Landgoed Kwintelooyen
- Remmerstein
Bereikbaarheid
Het beginpunt van deze etappe, bushalte Rhenen, Rhenendael-West, kunt u met buslijn 50 van Syntus naar Station Veenenendaal De Klomp of Veenendaal Centrum reizen of i reist met buslijn 50 van Syntus vanaf Utrecht Centraal Station naar bushalte Rhenen, Rhenendael-West.
Vanaf Station Rhenen rijdt een sprintertrein naar Utrecht Centraal Station.
Overnachten
In Veenendaal en Rhenen en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten.
Etappe 13 : Rhenen – Wageningen
U loopt het station van Rhenen uit en voorbij Grand Café Cunera slaat u direct linksaf de Kastanjelaan in. Via de Levendaalseweg loopt u het bosgebied rond Rhenen in.
U passeert het bord De Laarsenberg, Utrechts Landschap.
Aan de rand van het bos heeft u aan de linkerkant weidse uitzichten over het buitengebied van Rhenen. Hier is in de meidagen van 1940 zwaar gevochten.
U kruist hier het Klompenpad Grift en Graftenpad, een klompenpad van 12 kilometer door het buitengebied van Rhenen, het landschap van de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei, door het agrarisch gebied, over de Laarsenberg en langs de Grift. Dit Klompenpad dankt haar naam aan de graften op de Laarsenberg. Dit zijn begroeide hellingterrassen die vermoedelijk uit de middeleeuwen stammen. Boeren legden ze aan om erosie tegen te gaan. Grift is de naam van wat ook wel Valleikanaal wordt genoemd en dat loopt van de Nederrijn naar de Eem in Amersfoort. De hele weg door het bos blijft u de route van het klompenpad volgen.
Links van het pad liggen langs een vaag paadje een loopgraaf en een bunker/kazemat. Deze kazematten liggen op de Grebbeberg. Dit is kazemat S17. Deze kazemat heeft de tijd relatief ongeschonden doorstaan hebben. De S17 ligt aan de Heimersteinse Laan. Deze kazemat lijkt steeds verder in de aarde weg te zakken. Er staan informatieborden bij de loopgraaf en de bunker.
Kazemat S15 ligt aan de Cuneraweg in de buurt van de Grebbesluis.
U vervolgt uw weg. Voor u staat het gebouw Heimerstein. Dit was een tehuis voor gehandicapten dat in de oorlog door de Duitsers gevorderd is. De vordering van Heimerstein loopt tragisch af voor de bewoners. Er was een conflict tussen de SS en de Wehrmacht. De SS zag Heimerstein als een onderkomen die van alle gemakken was voorzien. De Wehrmacht was hier al gevestigd. De SS wilde de Wehrmacht uit het gebouw jagen. De Wehrmacht stak uit wraak het gebouw in brand. In 1946 werd Heimerstein herbouwd. Nu is het nog steeds een tehuis voor gehandicapten.
Via een verhard pad wandelt u langs de bosrand. Via een trap komt u uit op de Cuneraweg. Hier heeft u tijdens de eerste etappe ook gelopen. Aan overkant ligt Kazemat S15.
De Weidijk is een lange weg van ongeveer 1 kilometer. Dit is weer een andere weg om in Wageningen te komen. U loopt een stuk van het Klompenpad Nude. Een klompenpad is een wandelpad die tussen zonsopgang en zonsondergang open is voor wandelaars die houden van rust en landschap. De paden lopen over particuliere grond, soms door weilanden met vee. Met de grondeigenaren zijn afspraken gemaakt over de openstelling voor wandelaars. Er zijn inmiddels ruim 160 Klompenpaden. Klompenpaden liggen verspreid over de provincies Utrecht en Gelderland.
Na ongeveer een kilometer komt u uit bij een bruggetje over een sloot en daarachter een weiland. De route gaat dwars over het weiland. Als u niet door het weiland wilt lopen, loop dan 50 meter verder en sla daar linksaf de Zijdvang op. U komt op hetzelfde punt uit.
Net voor de overstap in het eiland staat een bankje waar u even kunt uitrusten. Na het nemen van de overstap loopt u verder over de Haarwal.
Vanaf de Haarwal slaat u rechtsaf een pad in. Het eerste stuk van het pad is geasfalteerd. Het stuk daarna tot aan de Nieuwe Singel is een grote smeerboel. Dit pad ligt er heel slecht bij.
U loopt door een woonwijk naar de Beekstraat. Tegen de voorgevel van huisnummer 7 en 9 hangt een gedenksteen die herinnert aan de slachtoffers van de bominslag op 26 maart 1943. Deze gedenksteen werd al in 1945 geplaatst op de plek waar de bom was gevallen. In 1962 werden de huizen gesloopt. De gedenksteen kreeg toen weer zijn oude plek. Elk jaar op of rond 26 maart vindt hier een herdenking plaats.
Via een park en het winkelcentrum van Wageningen komt u bij de Johannes de Doperkerk. Hier wordt sinds 2014 elke vrijdag om 12 uur in de dagkapel het Coventrygebied voor Vrede en Verzoening gebeden. Dit gebeurt ook op 160 andere plaatsen op hetzelfde tijdstip. Het gebed is ontstaan in de Engelse stad Coventry. Hier werd op 14 november 1940 de St. Michaels Cathedral verwoest bij een bombardement. Om een muur die naast het hoofdaltaar overeind was gebleven werd geschreven: ‘Vader vergeef’. Er werden in de ruïne twee grote spijkers uit de Middeleeuwen in de vorm van een kruis gevonden. Het ‘cross of nails’ is het symbool voor internationale Vrede en verzoening, een beweging die de kathedraal van Coventry als basis heeft.
U komt aan op het 5-meiplein. Hier staat het Nationaal Bevrijdingsmonument ‘Blote Gerrit’. Het monument toont een staande naakte man die zijn armen heft. De man met opgeheven handen symboliseert de roep om hulp en getuigt van dankbaarheid. De leeuwen symboliseren het brute oorlogsgeweld. Het monument is in 1951 door beeldhouwer Han Richters gemaakt. De man geeft uitdrukking aan de verlossing uit een groot gevaar en de dankbaarheid die daarop volgt. In het logo van het Pad van de Vrijheid zijn de contouren van dit monument opgenomen.
Op het monument zijn een paar inscripties te lezen:
Verlos mij uit der leeuwen muil
Zo zal ik Uwen naam mijne broederen vertellen
In het midden der gemeente zal ik U prijzen
Psalm 22: 22,23
Gij, die voorbij gaat, denkt gij vaak genoeg
Hoe was uw lot als niet, die dag in Mei
Gebreideld werd, wiens klauw en beet U sloeg?
Toen is Uw land bevrijd!
Ook Gij ! Ook Gij !
Prof. dr. E. L. Smelik
Tijdens een vergadering van het Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 in 1982, werd besloten om bij de jaarlijkse herdenking bij Hotel De Wereld ook de capitulatie van Japan te herdenken.
Deze inscriptie werd door Han Richters aangebracht.
Na de capitulatie op 15 augustus 1945 van Japan werd 2 september 1945 aan boord van de USS Missouri in de baai van Tokio het dokument van de overgave aan de geallieerden mede
ondertekend door luitenant-admiraal C.E.L. Helfrich namens het Koninkrijk Der Nederlanden
De fakkel van het vrijheidsvuur, dat elk jaar in de nacht van 4 op 5 ontstoken wordt, staat een eindje verderop in de Generaal Foulkesweg. Wageningen is de stad waar aan het einde van de Tweede Wereldoorlog de geallieerden onder aanvoering van generaal Foulkes en de Duitse bezetter onder generaal Blaskowitz onderhandelden over de wijze waarop de Duitse militairen zich dienden te gedragen na de capitulatie.
De koperen vuurzuil werd in 2004 ontworpen ter nagedachtenis aan prins Bernhard en voor de 60-jarige herdenking van de bevrijding. In eerste instantie stond de zuil voor Hotel De Wereld maar na discussies werd het verplaatst naar de huidige plek, een eindje verderop.
In Hotel De Wereld werd, in wat nu de ‘Grote Capitulatiezaal’ heet, op zaterdag 5 mei 1945 de capitulatie van de Duitse bezetter een feit. Nog steeds vindt in Wageningen jaarlijks een defilé van oud-militairen van Amerikaanse, Britse en Canadese afkomst plaats om de bevrijding te herdenken.
Via de Bevrijdingsstraat loopt unaar het busstation van Wageningen. Buslijn 303 van Hermes brengt u naar Station Ede-Wageningen.
Route
Deze 13e etappe van het Pad van de Vrijheid loopt van Rhenen naar Wageningen.
Afstand
De totale afstand van deze 13e etappe van het Pad van de Vrijheid tussen Rhenen en Wageningen bedraagt 12 kilometer.
Bezienswaardigheden onderweg
Tijdens deze 13e etappe tussen Rhenen en Wageningen komt u langs een paar interessante bezienswaardigheden:
- Kazematten in de bos bij Rhenen
- Heimerstein
- Gedenksteen aan de Beekstraat
- Johannes de Doperkerk
- Hotel De Wereld
- Nationaal Bevrijdingsmonument Wageningen
- Vrijheidsvuur
Dit was de laatste etappe van het Pad van de Vrijheid. Deze wandeltocht staat symbool voor de herwonnen vrijheid. Een geschenk die we moeten koesteren en blijven herdenken. Ook in deze roerige tijden van polarisatie en oorlogen.
Bereikbaarheid
Vanaf Utrecht Centraal Station gaat een sprintertrein naar Rhenen.
Vanaf Busstation Wageningen neemt u buslijn 303 van Hermes naar Station Ede-Wageningen om vandaar verder te reizen.
Overnachten
In Rhenen en Wageningen en omgeving zijn verschillende accommodaties waar u kunt overnachten, zoals Hotel De Wereld, 5 Mei Plein 1, 6703 CD Wageningen.
Meer lezen en meer foto's
Tips voor uw reis naar de provincie Gelderland
Bewaar op Pinterest
