In het Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum gaat u terug naar het leven op het Groningse platteland van de 19e en begin 20e eeuw. Waarom u dit openluchtmuseum op het Groningse platteland moet bezoeken? U leest het in dit artikel.
Inhoudsopgave
Ligging
Het museumterrein ligt op het hoogste punt van de wierde in het centrum van Warffum in de provincie Groningen.
Geschiedenis
Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum is in 1959 opgericht als Stichting Landbouwkundig, Oudheidkundig, Kunstminnend Museum Het Hoogeland. Het doel was en is het verzamelen, bewaren en tentoonstellen van alles wat betrekking heeft op leven, wonen en werken van de Groninger plattelandsbevolking in vroeger tijd. In 1983 werd de stichting Monumenten Openluchtmuseum Het Hoogeland opgericht.
De naam van het openluchtmuseum is een verwijzing naar het Hogeland, het Noord-Groninger zeekleigebied en tegenwoordig ook de gemeente waarin Warffum ligt. De landbouw speelde hier een belangrijke rol. Openluchtmuseum Het Hoogeland toont de geschiedenis van een plattelandsdorp tot 1920. U ziet hier naast huizen ook oude ambachten, winkels en een school.
De meeste gebouwen staan op de plaats waar ze vroeger werden gebouwd. In 1959 stonden hier tien woningen, twee schoolgebouwen en een stal. De meeste gebouwen van het openluchtmuseum staan op de plaats waar ze altijd hebben gestaan. Het museum is daarna verder uitgebreid met panden die van locaties in de omliggende regio afkomstig zijn. In totaal ziet u hier 22 gebouwen. U ziet een wierdendorp in zijn oorspronkelijke omgeving, omringd door akkers en met oude kerkpaden tussen de huizen, werkplaatsen en winkelpanden. Al voor u op het terrein van het museum bent, heeft u, als u door de Hoofdstraat in Warffum loopt, een aantal huizen van de buitenkant gezien. Waarschijnlijk zonder dat u het beseft. De huizen van het museum gaan compleet op in het dorp. Openluchtmuseum Het Hoogeland ligt in het centrum van Warffum en als u niet weet dat de huisjes onderdeel zijn van het museum zou u het niet zeggen want ze passen tussen de andere huizen in het dorp.
Wat is er te zien
Er zijn in Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum 22 gebouwen, zoals huizen, winkels, scholen, een molen en werkplaatsen te zien. Als u de plattegrond volgt, die u bij de entree in het oude schoolgebouw krijgt, komt u langs alle gebouwen. Op het terrein worden de verschillende gebouwen goed aangegeven met richtingaanwijzers.
- School
De school is het eerste gebouw dat u bezoekt als u vanuit de entree doorloopt. Het klaslokaal is een lokaal van de openbare lagere school uit 1887. Het klaslokaal is ingericht zoals die ook in 1910-1920 was ingericht, met de bekende leesplank van Aap-Noot-Mies enz., schoolplaten over bijv. godsdienst, aardrijkskunde (een oude kaart van de provincie Groningen om de plaatsen te leren) en biologie, een telraam, ouderwetse schoolbanken en een schoolbord met de tafel van 2.
- Kosterswoning
Naast de school in hetzelfde gebouw komt u in de kosterswoning of onderwijzerswoning. Deze woning hoorde bij de Hervormde kerk naast het museum. Een deel van de woning dateert uit de 17e eeuw en een deel uit 1884. In het achterhuis ligt en hangt het wasgoed. Het voorhuis is als keuken ingericht met een ouderwetse schouw en fornuis en schalen om te bakken. - Gasthuis
Het Vrouwe Fransens Gasthuis komt uit de stad Groningen. In Groningen worden de hofjes gasthuizen genoemd. Dit gasthuis dateert uit 1668. Hier vonden 5-10 alleenstaande, arme vrouwen onderdak. Dit gebouw stamt uit 1768. Sinds 1969 staat het gasthuis in het openluchtmuseum. Het huisje is gezellig ingericht, het servies en de kraantjespot staan op tafel en het is net of er iemand zijn leesbril op tafel heeft gelegd en bij zijn boek is weggelopen. Het spinnenwiel nodigt uit om wol te spinnen en de pot met heet water hangt boven het vuur.ย Buiten staan de broodkar en de waterput. - Kroeg en kruidenier
De kroeg en kruidenier zijn in รฉรฉn pand gevestigd. De dorpskroeg, Bie Koboa is een dorpskroeg en een winkeltje. Deze panden zijn ingericht zoals ze er rond 1850 uitzagen. Het gebouw is genoemd naar de laatste uitbaatster, Jacoba Werkema.ย De kroeg is ingericht met een paar kleine tafels aan de zijkanten en een stamtafel in het midden. In de kroeg staat een kist met hengsels in de vorm van een houten rugtas. Dit is een marskraam of een kiep in het Gronings. Vanuit de marskraam verkocht de marskramer kleine huishoudelijke artikelen. Dit deed hij om langs de deuren te gaan en zo zijn waar te verkopen. In het winkeltje zijn producten te koop die nu ook nog wel verkrijgbaar zijn of de ouderen onder mijn lezers zich ook nog wel kunnen herinneren van vroeger, zoals sunlight zeep, blikken met honig bouillon blokken, tabak, Droste cacao of roompudding van A.J.P. In de kamer er naast is een kamer ingericht, met een tafel, een kachel en een ouderwetse bedstede. U kunt niet languit liggen in de bedstede.
- Schuur
De schuur was vroeger een werkplaats. Buitenom het kleine zwarte houten gebouw ziet u een duiventil. Het gebouw doet dienst als opslagruimte voor het museumrestaurant. - Gymzaal en kleuterschool
In de oude gymzaal en kleuterschool (bewaarschool) uit 1903 is nu museumrestaurant Het Spijslokaal gevestigd.ย In de kleuterschool/bewaarschool werden jonge kinderen van 4-6 jaar opgevangen om op speelse wijze kennis te maken met het onderwijs. De Bewaarschool werd later de kleuterschool en nog weer later werden het de eerste twee jaren van de basisschool.ย In de Gymzaal is nu het Auditorium is gevestigd. De gymzaal is op initiatief van de gemeente gebouwd. Leerlingen van de openbare lagere school en de christelijke lagere school maakten gebruik van deze gymzaal.ย Op het schoolplein aan de achterkant staan nog stelten, blokken en er ligt een hinkelbaan.ย De sfeer van het oude schoolgebouw mist hier. Het gebouw ziet er van binnen modern uit. De buitenkant is wel te herkennen als een oud schoolgebouw. Er is een terras van het restaurant in de tuin. Ook zonder het museum te bezoeken kunt u in het restaurant genieten van een hapje en drankje. Ernaast is een hypermodern en schoon toiletgebouw gebouwd. - Veeartsenij
De veeartsenij, is een woonhuis met de praktijk, stallen, koetshuis voor de eerste rijksgediplomeerde veearts van Warffum in 1887. Zijn naam staat nog op het naambordje een de buitenkant: Kornelis Lamรฉris. In de praktijkruimte ziet u de tafel waar de veearts kan studeren en dingen kan opzoeken, een medicijnkast (โvergiftkastโ of โmedicijnopstandโ) en in het koetshuis staat zijn koets klaar om naar een boerderij met ziek vee te vertrekken. In de vitrines liggen instrumenten die de veearts nodig had om zijn beroep te kunnen uitoefenen.
- TBC-huisje
Het TBC-huisje werd vroeger gebruikt als lighuisje voor tbc-patiรซnten. Het huisje draaide mee met de zon. Het huisje dateert uit het begin van de 20e eeuw en komt uit Woldendorp, een dorp op het platteland van Groningen. De TBC-huisjes waren als een bouwpakket te huur of te koop bij het Groene Kruis. Patiรซnten verbleven lange tijd in het huisje om aan te sterken en uit te rusten. De kleine ruimte met openslaande deuren bevat een ligbed/-stoel met deken en een wasbak met kom om de patiรซnten te wassen. TBC werd tot halverwege de vorige eeuw behandelt met rust, zonlicht, frisse lucht en aangepaste voeding. Daarna werd de ziekte met antibiotica behandelt. - Baby-huisje
Voor het TBC-huisje staat een babyhuisje. Dit is een houten huisje waar jonge kinderen overdag buiten in konden slapen. Het bouwsel lijkt op een konijnenhok. Maar in plaats van tralies kijk je door horregaas. Deze babyhuisjes komen oorspronkelijk uit de provincie Groningen, maar ook niet overal.ย - Drukkerij
De drukkerij en woning zijn gebouwd in 1910. Dit huisje komt uit het nabijgelegen Den Andel. In de drukkerij ziet u de kasten waar de letters voor het drukwerk worden opgeborgen. In het naastgelegen kleine huisje staat het eten op tafel en kunt u na het eten orgel spelen. In de keuken ziet u een ouderwetse waterpomp.
- Privaat
Een privaat is een chique woord voor een toilethok met ton. Een toilethok stond vaak achterin de tuin. Er was nog geen aansluiting op de riolering waardoor een privaat op het platteland heel gewoon was. Andere woorden zijn poepdoos, โt huuske/hoeske (het huisje) en schietgemak. Zal โs winters lekker koud geweest zijn om elke keer naar buiten te moeten om je behoefte te doen. - Schilderswerkplaats
Het woonhuis met de schilderswerkplaats โDe Vaarverijโ dateert uit 1850. Het huis en de werkplaats zijn ingericht zoals ze er in de tweede helft van de 19e eeuw uit zagen. In de werkplaats potten met allerlei kleuren waar verf gemaakt kan worden en gereedschappen. - Smederij en fietsenwinkel
Dit huis werd in 1923 gebouwd als slachtlokaal. Na de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw ingericht als viswinkel. Nu is het een smederij en een fietsenwinkel uit ongeveer 1917 met een smidsvuur, gereedschappen, een hoefstal en een kleine fietsenwinkel waar ik bekende fietsenmerken als Fongers Fietsen zie. De werkplaats is compleet ingericht. Een wiel staat klaar om gemaakt te worden. - Washok
Het washok werd vroeger gebruikt als inpandig privaat (toilet). Het washok hoorde bij de burgerwoning. Nu liggen hier ouderwetse boenmiddelen om de was te doen. Vroeger wist men niet anders, maar moet er niet aan denken om alle was met de hand te moeten schrobben.
- Burgerwoning
Achter het washok ligt de burgerwoning. Dit is een twee-onder-รฉรฉn-kap woning uit 1909. Vanaf 1923 woonden er twee gezinnen in deze twee woningen. Dit huis is mooi ingericht met mooi servies in de kast en er wonen kinderen want de kleurplaat en een spelletje liggen op tafel. In de hoek van de kamer staat een kinderstoel. - Dijkhuis
Het dijkhuis is een dubbelkops-woning uit 1861. Het huis stond vroeger in het dorp Termunterzijl. Het zijn twee woningen die tegen de oude zeedijk liggen. Het huis is nu deels ingericht als zeemanshuis en dat is te zien aan de inrichting. Het andere deel van het huisje is ingericht met een tentoonstelling over het Waddeneiland Rottumeroog. - Joodse slagerij
De Joodse slagerij, Het Huis Markus, is gevestigd in een dubbel woonhuis uit 1834. De slagerij en winkel werd hier rond 1900 gevestigd. In het huis ziet u duidelijk dat het een slagerij is en ook joodse voorwerpen, zoals een chanoeka zijn hier te zien. Het is de voormalige woning van de joodse koopman Abraham Markus. Rond Warffum waren rond 1900 vier joodse slagerijen en dit is er รฉรฉn van. - Stookhut Faan
De stookhut is niet toegankelijk. De stookhut is afkomstig is uit Faan, in het Groninger Westerkwartier. Het was een bijgebouw van een boerderij. Het vuur werd brandende gehouden voor het koken en de was. De stookhut staat voor de Joodse Slagerij.
- Molen De David
Deze kleine zaagmolen uit 1890 is een proefmolen uit het Groningse dorp Thesinge. Door de kleppen op de wieken blijft het toerental van de molen constant. De kleppen gaan door de wind verder open of dicht. De molen is niet toegankelijk. Binnen is te zien dat de molen als zagerij in gebruik was.ย Voor de molen hangen chique onderjurken met kant aan de waslijn. - Stookhut Oterdummerwaarven
Dit is een schuur uit de 19e eeuw uit Oterdummerwaarven (bij Delfzijl). Hier werd de was gekookt en eten gekookt. Daarna werd deze schuur als werkplaats en tuinschuur gebruikt. De wastobbe en de vuurplaats zijn nog te zien. - Eรฉnkamerwoning
De รฉรฉnkamerwoning is een arbeidershuisje uit 1820. Hier woonden vroeger dagloners en landarbeiders. In de winter werd hier geweven, wol gesponnen, gewassen en kleding hersteld. Het weefgetouw en de spinnewiel staan in het kleine huisje. U ziet alleen het achterhuis. Het voorhuis is niet te bezichtigen. - Woonwagen
Op het terrein staat een woonwagen uit 1920. Deze woonwagens werden gebruikt door rondreizende handelaren, stoelenmatters en scharenslijpers, die overal in de provincie hun diensten aanboden. De gemeente bood de rondreizende mensen een standplaats voor een paar dagen en daarna moesten ze verder trekken. Het ziet er nu uit als een pipowagen. Binnen staat een tafel en een kachel en achterin, achter een paar deuren is een matras op de grond geplaatst om te kunnen slapen.
Praktische informatie
Overige informatie
- Openluchtmuseum Het Hoogeland heeft klinkerpaden. Deze paden zijn redelijk tot goed toegankelijk voor mindervaliden. De meeste gebouwen zijnย beperkt of niet toegankelijk voor kinderwagens, rollators of rolstoelen.
- Er is een invalidentoilet in het horecagebouw.
- Hulphonden zijn toegestaan in het museum. Andere honden en huisdieren zijn niet toegestaan.
- Voor een hapje en een drankje kunt u terecht bij museumcafรฉ Het Spijslokaal. Het museumcafรฉ is gevestigd in de oude bewaarschool, een rijksmonument uit 1903. Bij mooi weer kunt u ook op het terras zitten. Het museumcafรฉ is ook geopend voor niet-bezoekers van het openluchtmuseum. Het restaurant heeft een eigen ingang aan het Oosterkerkpad 3.
- Openluchtmuseum Het Hoogeland heeft in het entreegebouw een museumwinkel. In de museumwinkel kunt u boeken over Groningen, de Groninger geschiedenis, ouderwetse gebruiksvoorwerpen en huishoudelijke artikelen, nostalgisch speelgoed, snoepgoed van vroeger en hebbedingen en cadeautjes kopen.
- In het Auditorium is het mogelijk om vergaderingen, cursussen, workshops, seminars te houden.
- Het openluchtmuseum heeft verschillende op maat gemaakte educatieprojecten voor het basisonderwijs.
- In het Openluchtmuseum Het Hoogeland kunt u, mocht u geรฏnteresseerd zijn, ook wisselexposities in het tentoonstellingsgebouw bezoeken. De wisseltentoonstellingen gaan vooral over themaโs uit de Groninger geschiedenis, cultuur of kunst.
Bereikbaarheid
Warffum is met de auto en het openbaar vervoer bereikbaar.ย
Auto
Als u vanuit de richting van de stad Groningen komt neemt u vanaf de rondweg Groningen de afslag Winsum. Bent u Winsum voorbij dan slaat u rechtsaf en volgt u de borden naar het openluchtmuseum. Komt u vanuit de richting Appingedam volgt u de N33 in de richting van de Eemshaven. Deze weg blijft u volgen door de dorpen Oosteinde, Roodeschool, Uithuizermeeden, Uithuizen en Usquert. In Warffum volgt u de borden naar het openluchtmuseum. Uw auto kunt u gratis parkeren in Warffum. Parkeerplaatsen in de buurt van het museum zijn de Schoolstraat, kruising Oosterstraat/Noorderstraat en aan de Stationsweg of bij de haven van Warffum.
Trein
Warffum heeft een eigen station. Van maandag t/m zaterdag rijde de treinen van Arriva 2 keer per uur en op zondag 1 keer per uur. Dit is de stoptrein vanaf Station Groningen met eindbestemming Roodeschool of Eemshaven. Vanaf het station Warffum loopt u in een paar minuten naar Openluchtmuseum Het Hoogeland.
Bus
Er rijden geen bussen naar Warffum.
Fiets
Komt u per fiets, dan kunt u uw fiets bij de ingang van het museum aan de Schoolstraat plaatsen. Komt u alleen om iets te drinken/eten, dan kunt u uw fiets ook bij de ingang van de museumhoreca aan het Oosterkerkpad plaatsen.
Entree
Volwassenen: โฌ 8,50 per persoon.
Kinderen van 6 t/m 17 jaar: โฌ 3,50 per kind.
Kinderen 0-5 jaar: gratis.
Museumkaarthouders: gratis.
(Prijzen zijn van 2025).
Openingstijden
Openluchtmuseum Het Hoogeland is in de periode van april tot november geopend van dinsdag t/m zaterdag van 10.00 โ 17.00 uur en zon- en feestdagen van 13.00 โ 17.00 uur.
Museumrestaurant Het Spijslokaal: dezelfde openingstijden als Openluchtmuseum Het Hoogeland.
Van november t/m maart is het museum geopend op zaterdag van 10.00 โ 17.00 uur en op zondagen van 13.00 uur โ 17.00 uur.
Openluchtmuseum Het Hoogeland is gesloten op 25, 26 en 31 december en op 1 januari.
Adres
Openluchtmuseum Het Hoogeland
Schoolstraat 4
9989 AG Warffum
Telefoon: 0595 – 422233
E-mail:ย receptie@hethoogeland.com
Website:
Sociale media
Tips voor uw reis naar Groningen
Bewaar op Pinterest
